ਸੋਚ ਸੰਗਤ

ਐਤਵਾਰ, 20 ਸਤੰਬਰ ਦੇ ‘ਸੋਚ ਸੰਗਤ’ ਪੰਨੇ ’ਤੇ ਅਰਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ ਦਾ ਲੇਖ ‘ਆਂਡਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਰਦੀ ਤੇ ਸਫ਼ੈਦੀ ਸਿਆਹ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਲੇਖੇ’ ਵਿੱਚ ਮਹੂਆ ਮੋਇਤਰਾ ਦੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ ਦੀਪਾਂਕਰ ਦੱਤਾ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ‘ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਧਰਨ ਮਗਰੋਂ...

ਪੰਝੀ ਕੁ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ‘ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ’ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਕਾਮਰੇਡ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਨੰਦ ਦੇ ਮਗਰਲੇ ਪਾਸੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਾਲੀ ਮੇਜ਼ ’ਤੇ ਬੈਠਾ ਇਕਹਿਰੇੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਤਪਾਕ ਦੇਣੇ ਬੋਲਿਆ, ‘‘ਹਾਂ ਦੱਸ... ਕੀਹਨੂੰ ਮਿਲਣੈ... ਕੀ ਚਾਹੀਦੈ...?’’ ਇਕਦਮ...

ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਵਾਕਫ਼ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਹਥਲੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਅਮਰ ਚੰਦ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਹਾਲ-ਹਵਾਲ ਜਾਣਨ ਲਈ ਜਾਣਾ ਉਸ ਦੇ ਮੋਹਖੋਰੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ...

ਨਾਟਕਕਾਰ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1929 ਮੁਲਤਾਨ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫਿਰ ਟੈਕਨੀਕਲ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਐੱਮ ਐੱਸਸੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਤੇ 1951 ਭਾਖੜਾ ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉੱਥੇ ਹੀ 1958...

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਿੱਛੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ੂੰਖ਼ਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿਵਾਦੀ ਐਲਾਨ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਆਧਾਰ...

ਲੰਘੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਮਹੂਆ ਮੋਇਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਖ਼ੂਬ ਵਾਇਰਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਗੱਡੀ ’ਚ ਬੈਠ ਕੇ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ...

ਅਜਬ ਅਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਵੱਧ ਸੀ ਅਜੂਬਿਆਂ ਤੋਂ, ਓੜਕ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਤੂੰ ਅਨੰਤ ਮਾਏਂ ਧਰਤੀਏ। ਤੈਥੋਂ ਵੀ ਅਜੀਬ ਤਾਂ ਜੰਮ ਪਿਆ ਮਨੁੱਖ ਮਾਏਂ, ਕਹਿੰਦੇ ਬੜੀ ਨਸਲ ਗੁਣਵੰਤ ਮਾਏਂ ਧਰਤੀਏ। ਦੰਦ ਇਹਦੇ ਖਾਣ ਜਾਂ ਵਿਖਾਉਣ ਦੇ ਹੋਰ ਸੁਣੇ, ਦਿੱਸਣ ਨਾ ਦੇਂਦਾ...

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੰਜਾਹਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ’ਤੇ ਸਾਰਾ ਸਿੱਖ ਜਗਤ, ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਮਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਲ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕੀ ’ਚ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੇ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਾਰ ਸੌ ਸਾਲਾ...

ਸਾਰੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉੱਘੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਖਿੱਤੇ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉੱਘੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਛੁਟਿਆਉਣਾ ਸਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਆਏ ਦਿਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ’ਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖਡ਼ੋਂਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ‘ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਈਵਨਿੰਗ ਕਾਲਜ’ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਵੀ ਅਜੇ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਉਦੋਂ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਸ. ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਿਆ ਖਡ਼੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ’ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਟੀਕਾ-ਟਿੱਪਣੀ ਮਗਰੋਂ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਬਾਰੇ ਜਾਖਡ਼ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਟਿਕਣ ਲਈ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਤੇ ਉੱਘੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਦੀ ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਕਈ ਸਿਆਸੀ ਮਾਅਨੇ ਤਾਂ ਕੱਢੇ ਹੀ ਜਾਣਗੇ। ਖ਼ੈਰ, ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਸਿਆਸੀ ਮੰਚ ਸਜਣ ਲੱਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸਿਆਸੀ ਜ਼ਰਬਾਂ-ਤਕਸੀਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਨੇ, ਪਰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸੱਚ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਆਸੀ ਗਣਿਤ ਦੇ ਔਖੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

ਪਿਆਰ ਦੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ ਭਰੇ ਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲੀ ਨਫ਼ਰਤ ਕਾਰਨ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਕਤਲ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਨਾਂ ਜਾਣ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਹ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲਾ ਸਿਆਹ ਅਕਸ ਪਛਾਣ ਸਕੀਏ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ, ਕੱਟਡ਼ਤਾ ਤੇ ਨਫ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਰਾਹ ਤੁਰ ਸਕੀਏ। ਆਓ, ਸਾਰੇ ਰਲ ਕੇ ਦੁਆ ਕਰੀਏ ਕਿ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ’ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਭਾਰੂ ਨਾ ਪਵੇ। ਸ਼ਾਲਾ! ਅਸੀਂ ਥਾਂ ਥਾਂ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਕਾਇਮ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਖ਼ੌਫ਼ਨਾਕ ਨਫ਼ਰਤੀ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਕਰਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਨਵੀਂ ਯਾਦਗਾਰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰਨ ਦੀ ਲੋਡ਼ ਨਾ ਪਵੇ।

ਨਾਮ ਬਦਲਣ ਦੀ ਇਹ ਕੇਹੀ ਸਿਆਸਤ ਹੈ? ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲਣ ਦਾ ਤਰਕ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ, ਥਾਵਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਂ ਬਦਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਨਾਮ ਬਦਲਣ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੀ ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਭਾਰਤੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ’ਚੋਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਮਨਫ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕਵਾਇਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ... ... ... ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੀ ਗੱਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕੀ ਅਸੀਂ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮਾਅਨੇ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ?

ਆਗੂ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹੋਣ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਆਖੋਗੇ? ਕੀ ੳੁਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਦੇ ਪਾਵਿਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਬੇਦੋਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਦਰਕਾਰ ਹਨ? ਸਾਡੇ ਮਰਹੂਮ ਸ਼ਾਇਰ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਕਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ: ਡੂੰਘੇ ਵੈਣਾਂ ਦਾ ਕੀ ਮਿਣਨਾ, ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਪਾਵੇ ਮਿਣੀਏ ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਲਾਸ਼ਾਂ ਗਿਣਦੇ ਨੇ, ਆਪਾਂ ਵੋਟਾਂ ਗਿਣੀਏ। ਸਾਡੇ ਆਗੂ ਅਜਿਹੀ ਸੰਵੇਦਨਹੀਣ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੰਸਦ ਦੀ ਚਲਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਵਾਰ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਵੀ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

ਦਸੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਠੰਢ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਠੰਢ ਤੋਂ ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਉਥੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਡੰਗਰਾਂ ਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰ ਇਸ ਸਾਲ ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ ਗਏ ਰੁੱਖਾਂ...

ਇੰਡੀਗੋ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤਾਂ ਅਜਾਰੇਦਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਝਲਕਾਰਾ ਹੈ। ਊਰਜਾ, ਪਾਵਰ, ਟੈਲੀਕਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਅਹਿਮ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਅਜਾਰੇਦਾਰੀ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦਾ ਪਹੀਆ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਉਂਦੇ ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਝਲਕਾਰੇ ਦੇਖਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖ਼ੈਰ, ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਹਵਾਈ ਚੱਪਲ ਵਾਲੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਵੀ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਸਕਣਗੇ। ਹਵਾਈ ਚੱਪਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤਾਂ ਜਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਚਡ਼੍ਹ ਸਕੇ ਪਰ ਬ੍ਰਾਂਡਿਡ ਜੁੱਤੇ ਅਤੇ ਸੈਂਡਲ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੰਡੀਗੋ ਨੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ’ਤੇ ਹਵਾਈ ਚੱਪਲਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਪੁਆ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਪਿਛਲਾ ਹਫ਼ਤਾ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਖ਼ਾਸ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਹਫ਼ਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ 350ਵੇਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਮੌਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਅਤੇ ਲਾਸਾਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਅੱਗੇ ਸੀਸ ਨਿਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਸਾਨੂੰ ਉਚੇਰੀਆਂ...

ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤ ਤੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦੌਰਾਨ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਸੂਬਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਹਿਮਤੀ...

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ‘ਹਾਈ ਸੀਅਜ਼ ਟਰੀਟੀ’ (High Seas Treaty) ਸਮਝੌਤਾ ਜਨਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਝਗੜਿਆਂ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਵੇਗੀ। ਦਰਅਸਲ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ...

ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇੱਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਅਡੋਲ, ਉੱਜਲ ਅਤੇ ਅਮਰ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹਨ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ। ਉਹ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਰੱਖਿਅਕ, ਜ਼ੁਲਮ ਵਿਰੁੱਧ ਅਦੁੱਤੀ ਹਿੰਮਤ...

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ 24 ਨਵੰਬਰ ਦਾ ਦਿਨ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਯਾਦਗਾਰ ਨਹੀਂ ਕਿ 56 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਵਾਰ ਇਸ ਖ਼ਾਸ ਦਿਨ ’ਤੇ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ...

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ 350ਵੇਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਮੌਕੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਅਕੀਦੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਲਾਸਾਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਦਾ...

ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸ ’ਚ ਅਸਲੀ ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੌਮੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਯੁੱਗਨਾਇਕ ਵਜੋਂ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਯੋਧਾ ਸੀ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲ ਸੀ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਆਪਾ...

ਇਸ 14 ਨਵੰਬਰ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਹੈ, ਮੌਕੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਆਏ ਚੋਣ ਨਤੀਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੱਠਜੋੜ ਦੇ ਹੱਕ ’ਚ ਨਹੀਂ ਗਏ। ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ...

ਦੰਗਿਆਂ ਅਤੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀਡ਼ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਝੱਲਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ੌਫ਼ਨਾਕ ਯਾਦਾਂ ਤੋਂ ਖਹਿਡ਼ਾ ਨਹੀਂ ਛੁਡਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਕਾਲੀਆਂ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਰਾਤਾਂ ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰਲਾ ਖ਼ੌਫ਼ਨਾਕ ਸ਼ੋਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੌਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਕਤਾਲੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਰਾਸੀ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਪੀਡ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ਼ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਪਰ ਜਾਂਚਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਬੀਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨਾਂ, ਕਮੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਟਸ ਅੱਗੇ ਸੁਣਾਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਸਭ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਉਂਦਿਆਂ ਉਹ ਉਸੇ ਖ਼ੌਫ਼ਨਾਕ ਵੇਲੇ ਨੂੰ ਓਨੀ ਹੀ ਵਾਰ ਮੁਡ਼ ਜਿਊਂਦੇ ਹੋਣਗੇ।

ਜੇ ਓਕਟਾਵੀਓ ਪਾਜ਼ ਅੱਜ ਜਿਊਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਕਿ ਹਮਾਸ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਜੋ ਵੀ ਹੋਣ, ਅਤੀਤ ਦੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਗੁਰੀਲਿਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਘਿਨਾਉਣੇ ਹਨ; ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਫ਼ੌਜ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਘ੍ਰਿਣਤ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਹੱਕ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਜਾਂ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ।