ਸਾਹਿਤ

ਗ਼ਜ਼ਲ ਡਾ. ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ ਕਿਥੇ ਨਿਭਾਉਣੀ ਤੂੰ ਵਫ਼ਾ, ਹੁਣ ਢੋਲ ਜਾਨੀਆ, ਕਰਦਾ ਰਵੀਂ ਤੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਮਿਹਰਬਾਨੀਆਂ। ਚਾਨਣ ਲਈ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬਣ ਤੂੰ ਦੀਪ ਹੀ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲੈ ਕਰ ਨਾ ਨਾਦਾਨੀਆਂ। ਹੀਰੇ ਜੈਸਾ ਸੀ ਦਿਲ ਉਂਦੋਂ ਯਾਰੋ...

ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਦਾ ਅਜਬ ਕੁਝ ਹਾਲ ਡਿੱਠਾ, ਰਾਵੀ-ਬਿਆਸ ਤੋਂ ਜਮਨ ਜਾਂ ਗੰਗ ਭਾਈ। ਅੱਜ ਦੇ ਹਾਲ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਸੋਚ ਕੇ ਲੋਕ ਹਨ ਤੰਗ ਭਾਈ। ਲੱਗੇ ਦੂਰ ਕੋਈ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਖਾਸ ਖਤਰਾ, ਗਲੀ-ਮੁਹੱਲੇ ਵੀ ਲੱਗੀ ਪਈ...

ਯੂਗੋਸਲਾਵੀਆ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਈਵਾਨ ਕੈਂਕਰ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ: ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਗੋਇਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਬ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਅੱਗੇ ਬੈਠੇ ਉਹ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਤਿਰਕਾਲਾਂ...

ਨੀਲੂ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਫ਼ੌਜੀ ਮੈਡਮ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਨੀਲੂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ, ‘ਚੱਲ ਉਏ, ਨੀਲਿਆ! ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਠ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੈਰਾ ਸੁਣਾ!’’ ਨੀਲੂ ਨੇ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਜਾਮੇ ਨੂੰ ਉਤਾਂਹ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਠ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੈਰਾ ਸੁਣਾ ਕੇ ਕਿਤਾਬ ਬੰਦ ਕਰ ਲਈ।...

ਪਿਆਰ ਗੀਤ ਓਮਕਾਰ ਸੂਦ ਬਹੋਨਾ ਦੋ ਪਲ ਹੋਰ ਖਲੋ ਨੀ ਕੁੜੀਏ, ਦੋ ਪਲ ਹੋਰ ਖਲੋ, ਅਜੇ ਨਾ ਮੁੱਖ ਲੁਕੋ ਨੀ ਕੁੜੀਏ, ਦੋ ਪਲ ਹੋਰ ਖਲੋ। ਨਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂ ਰੱਜ ਕੇ ਤੱਕਿਆ ਨਾ ਹੀ ਕੋਲ ਬਿਠਾਇਆ, ਨਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚਾਈਂ-ਚਾਈਂ ਦਿਲ...

ਚੋਣ ਵਰੋਲੇ ਜਿਹੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵਗਣ ਲੱਗੇ, ਵੇਖ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲ ਮੀਆਂ। ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਹੋਣਾ ਕੀ ਪਹੁੰਚ ਲਾਗੇ, ਜੁੜਨਾ ਕੀਹਨੇ ਈ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਆਂ। ਕਬੂਤਰ ਲੱਗੇ ਉਡਾਰੀਆਂ ਲਾਉਣ ਮੀਆਂ, ਜਿੱਧਰ ਨੇ ਵੇਖਦੇ ਚੁਗਣ ਨੂੰ ਮਾਲ ਮੀਆਂ। ਕੁੰਡੀ...

ਪੁਸਤਕ ‘ਤੇਰਾ ਸਿੰਘ ਚੰਨ: ਸਿਰਜਣਾ ਤੇ ਸੰਗਰਾਮ’ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਬਹੁਤ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਘੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਡਾ. ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤੇਰਾ ਸਿੰਘ ਚੰਨ ਨੂੰ ਤੇਰਾ ਸਿੰਘ ਧੰਨ ਕਿਉਂ ਆਖਿਆ ਸੀ! 22 ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਡਾ....

ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਤਿੰਨ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਮੰਚ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। 1931 ਦੇ ਸੋਮਵਾਰ ਦੀ ਉਸ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਥਾਪਰ...

ਸੰਨ 1931 ਦੀ ਬਹਾਰ ਰੁੱਤ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਬਹਾਰ ਰੁੱਤ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੋਣੀ ਦਾ ਪਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਭਰ ਨਿਡਰਤਾ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫਨਾਹ ਹੋਣ...

ਧੀਆਂ ਰੱਬ ਸਭ ਨੂੰ ਦੇਵੇ ਰਾਜ ਕੌਰ ਕਮਾਲਪੁਰ ਪ੍ਰੀਤ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪਰਤੀ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਅ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਣ ਦਿੱਲੀ ਗਏ। ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕੋਈ ਟਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਮਾਸੀ-ਮਾਸੜ, ਭੂਆ-ਫੁੱਫੜ, ਗੱਲ ਕੀ ਹਰ ਜੀਅ...

ਮਾਸੂਮਾਂ ਦੇ ਕਾਤਲੋ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਪੱਤੋ ਕੀ ਕਸੂਰ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚੀਆਂ ਦਾ, ਮਾਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜੋ ਅਣਭੋਲ ਸਾਈਂ। ਬੇਖ਼ਬਰ ਸੀ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਰੌਲਿਆਂ ਤੋਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਬੋਲਿਆ ਮੰਦਾ ਬੋਲ ਸਾਈਂ। ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਸੱਥਰ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੇ, ਪਏ ਬਸਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਸਾਈਂ।...

ਜਿੰਦਰ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਏ ਉਸ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਸੇਫਟੀ ਕਿੱਟ’ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਦਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ ਸਾਲ 2025 ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਉਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਸਾਹਿਤ ਸਾਧਨਾ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਜਿੰਦਰ ਤੋਂ ਬਗੈਰ...

‘ਨਲਵਾ ਜਰਨੈਲ ਬਾਝੋਂ’ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਨਿਵੇਕਲੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ੈਲੀ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੜਕਨਾਮਾ ਵਜੋਂ ਮਕਬੂਲ ਹੋਏ ਗਲਪਕਾਰ ਦਾ 34ਵਾਂ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਦੇ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਨਾਵਲ...

ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਤਾਂ ਚੁਬਾਰੇ ਦੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਵਿਚ ਅੰਬਰ ਗੂੜ੍ਹਾ ਗੁਲਾਬੀ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਟੋਹਿਆ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਅੱਖ ਖੁਲ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਉੱਠ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕ ਆਉਣ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਕੀ...

  ਵਕਤ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯਾਦਾਂ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਬੀਤਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਚੇਤਿਆਂ ’ਚ ਇੰਜ ਤਾਜ਼ਾ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਵਾਕਿਆ ਉਦੋਂ ਦਾ ਹੈ,...

ਪੁੱਤਰ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ ਘੁਲਦੇ, ਘੁਲਦਾ ਮਿੱਲ ਨਾਲ ਰਹੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਮੀਆਂ। ਛੋਟੀ ਦੁਕਾਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ ਸੁਖੀ ਨਾਹੀਂ, ਮਾਇਆ ਓਥੋਂ ਵੀ ਰਹਿੰਦੜੀ ਦੂਰ ਮੀਆਂ। ਮਾੜਾ-ਚੰਗਾ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ੂਬ ਵਿਕਦਾ, ਜਿਹੜੇ ਅੱਡੇ ਕਈ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੀਆਂ। ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਾਲੇ...

ਪਿੰਜਰਾ ਪ੍ਰੋ. ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਿੱਕੇ ਘੁੰਮਣ ਇੱਕ ਚੂਹੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਦੇ ਉਹ ਛਾਬੇ ’ਚ ਪਈਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਪੋਣੇ ਸਣੇ ਟੁੱਕ ਜਾਂਦਾ, ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ ਵੀ ਟੁੱਕ ਜਾਂਦਾ। ਗੱਲ ਕੀ, ਰੋਜ਼...

ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਹੋਂਵਦੀ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ ਔਰਤ ਨਾਲ ਜਗ ਸੋਭਦਾ, ਇਹ ਔਰਤ ਬੜੀ ਮਹਾਨ, ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਹੋਂਵਦੀ, ਲੋਕੋ ਦੂਸਰਾ ਇਹ ਭਗਵਾਨ। ਪੀਰ ਪੈਗੰਬਰ ਜੋ ਔਲੀਏ ਨੇੇ, ਸਾਰੇ ਇਸ ਦੇ ਜਾਏ, ਭੁੱਲੇ ਭਟਕੇ ਲੋਕਾਂ ਤਾਈਂ, ਸੱਚ...

ਪਿਛਲੀ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ 8 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵੱਲੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਦੀ...

ਮਨੁੱਖੀ ਭਲਾ ਨਾ ਕਦੀ ਕੋਈ ਜੰਗ ਕਰਦੀ, ਕਰਦੀ ਆਖ਼ਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਮੀਆਂ। ਡਿੱਗਦੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਹੈ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਮਰਦੇ ਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਵਾਨ ਮੀਆਂ। ਖ਼ੂਨ-ਖਰਾਬਾ ਜਦ ਹੋਵੇ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦਾ, ਵਿੰਹਦਾ ਈ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਾਂਗ ਜਹਾਨ ਮੀਆਂ। ਜਿਹੜਾ ਦੇਸ਼...

ਹਰ ਸਾਲ 8 ਮਾਰਚ ਦੀ ਸਵੇਰ ਜਦੋਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਸੋਹਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਜਸ਼ਨ ਉਸ ਔਰਤ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀਆਂ...

ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਔਰਤ ਮਨ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਘੇੜਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹਥਲੀ ਕਹਾਣੀ ‘ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕੰਜਰੀ’ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਵਿਆਹੁਤਾ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰੇ ਸਬੰਧਾਂ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦਰਮਿਆਨ ਸੰਵਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਤੇ...

ਹਰ ਸਾਲ 8 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਚੇਤੰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਨਿਆਂ ਪੂਰਨ ਲਿੰਗ ਭੇਦ ਰਹਿਤ ਸਮਾਜ ਦੀ...

ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਡਾਕਟਰ ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਗਤੀ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ‘‘ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਮਾਪਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਕਿੰਨੀ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।’’ ਹਰ ਸਾਲ...

ਇਸੇ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਦ ਜਿਹੀ ਸ਼ਾਮ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਜੀ। ਇਸੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਕਲਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਗੌਰਵ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਫੋਨ...