Polymer banknotes: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣਗੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਨੋਟ; ਕੇਂਦਰ ਵੱਲੋਂ 10, 20 ਦੇ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਫੀਲਡ ਟਰਾਇਲ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ

Polymer banknotes: ਵਿੱਤ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਪੰਕਜ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਫੀਲਡ ਟਰਾਇਲ ਲਈ 10 ਅਤੇ 20 ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਇਕ ਅਰਬ ਪੌਲੀਮਰ ਬੈਂਕ ਨੋਟ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ.) ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਲਿਖਤੀ ਜਵਾਬ ਅਨੁਸਾਰ ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੋਰਡ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਐਕਟ, 1934 ਦੀ ਧਾਰਾ 25 ਦੇ ਤਹਿਤ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵਿੱਚ ਪਾਇਲਟ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਲਈ 10 ਅਤੇ 20 ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਰਬ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਫੀਲਡ ਟੈਸਟਿੰਗ ਸਫਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।"

ਇਹ ਕਦਮ ਪੌਲੀਮਰ-ਆਧਾਰਿਤ ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵੱਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਹੈ। ਪੌਲੀਮਰ ਬੈਂਕ ਨੋਟ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਗਜ਼ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਬਸਟਰੇਟ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਬਿਹਤਰ ਟਿਕਾਊਪਣ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਕਾਰਨ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਯੂ.ਕੇ. ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੋਜ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪੌਲੀਮਰ ਬੈਂਕ ਨੋਟ ਰਵਾਇਤੀ ਕਾਗਜ਼ੀ ਪੈਸੇ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟਿਕਾਊ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਰਗੀਆਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ।

ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਦੀ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਵੇਗਾ, ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਸਫਲ ਫੀਲਡ ਟਰਾਇਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲੈਣ-ਦੇਣ 'ਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੌਲੀਮਰ ਬੈਂਕ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕਾਗਜ਼ੀ ਪੈਸੇ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਗੋਂ, ਮੌਜੂਦਾ ਕਾਗਜ਼-ਸਬਸਟਰੇਟ ਬੈਂਕ ਨੋਟਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਅਸਲ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੂਰਕ ਭੁਗਤਾਨ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। ਨਕਦੀ ਦੀ ਅਜੇ ਵੀ ਅਕਸਰ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਛੋਟੇ-ਮੁੱਲ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਡਿਜੀਟਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਚੇ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਲੈਣ ਦੇਣ ਜਾਰੀ ਹੈ।

ਪੌਲੀਮਰ ਬੈਂਕ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਰੋਲਆਊਟ 'ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੈਂਕ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਟਿਕਾਊਪਣ, ਜਨਤਕ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਫੀਲਡ ਟੈਸਟਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੇਗਾ।