19 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਘਰ ਵਾਪਸੀ! ਕੋਲਕਾਤਾ ਪਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾ ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ; 2007 ’ਚ ਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਸੀ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਏਅਰਪੋਰਟ ਪਹੁੰਚੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਲੇਖਿਕਾ; ਮਾਨਵ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ’ਚ ਲਵੇਗੀ ਹਿੱਸਾ
ਨਿਰਵਾਸਿਤ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਲੇਖਿਕਾ ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 19 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਵਕਫ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਲਕਾਤਾ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਲ 2007 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਏ ਭਾਰੀ ਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੋਲਕਾਤਾ ਫੇਰੀ ਹੈ। ਨੇਤਾਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ’ਤੇ ਕੜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਘੇਰੇ ਹੇਠ ਪਹੁੰਚੀ ਨਸਰੀਨ ‘ਹਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਬਿਓਂਡ ਫ੍ਰੰਟੀਅਰਜ਼’ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰੇਗੀ।
‘ਲੱਜਾ’ ਨਾਵਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰਨ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ
1962 ਵਿੱਚ ਮੈਮਨਸਿੰਘ (ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਲੇਖਿਕਾ ਬਣੀ ਨਸਰੀਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਪੰਥ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਾ ਬਣਾਇਆ। 1993 ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲ ‘ਲੱਜਾ'’ (Shame) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਢਾਹੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ’ਤੇ ਹੋਏ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ’ਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਲੋਂ ਮਿਲੀ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1994 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।
ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਲ ਰਿਹਾ ਖ਼ਾਸ ਲਗਾਅ
ਨਸਰੀਨ 2004 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਪਰਮਿਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਲਕਾਤਾ ਆਈ ਸੀ। ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਾਂਝ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ‘ਦੂਜਾ ਘਰ’ ਮੰਨਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ‘ਦਵਿਖੰਡਿਤੋ’ (Dwikhandito) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋਏ ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਹਿੰਸਕ ਝੜਪਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਤਤਕਾਲੀ ਲੈਫਟ ਫਰੰਟ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਸਿਆਸੀ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਤੇ ਦੋਸ਼
ਭਾਵੇਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਨਸਰੀਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਜਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ।
ਨਸਰੀਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ’ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦਿਆਂ ਭਾਜਪਾ ਵਿਧਾਇਕ ਸੌਰਵ ਸਿਕਦਾਰ ਅਤੇ ਆਗੂ ਕੇਆ ਘੋਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਸਰੀਨ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਪਹਿਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ (Appeasement politics) ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਭਾਜਪਾ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। 1992 ਅਤੇ 2000 ਵਿੱਚ ‘ਆਨੰਦ ਪੁਰਸਕਾਰ’ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਨਸਰੀਨ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚਰਚਿਤ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ।
