West Asia conflict: ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਪੰਜ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰ ਕੀਤੇ ਤਬਾਹ; ਤਹਿਰਾਨ ਦਾ ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਪਲਟਵਾਰ

ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਹੋਏ ਤਾਜ਼ਾ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਦੇ ਪੰਜ ਤੇਲ ਟੈਂਕਸਰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ ਨੇ ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ’ਤੇ ਪਲਟਵਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਇਹ ਨਵਾਂ ਦੌਰ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਟਕਰਾਅ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਰਾਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੀਡੀਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਮਰੀਕੀ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਰਾਨ ਨੇ ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਵੱਲ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦਾਗੀਆਂ।

ਜਾਰਡਨ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (air defence systems) ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵੱਲ ਦਾਗੀਆਂ ਗਈਆਂ 18 ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੋ ਹੋਰ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ’ਤੇ ਡਿੱਗੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਆਬਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਕੋਈ ਰਿਪੋਰਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਾਰਡਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਮਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਅੱਡੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਰਾਨੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਂਟਰਲ ਕਮਾਂਡ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੇਣ ਲਈ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇਹ ਤਾਜ਼ਾ ਹਮਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ ਦੀ ਉਸ ਦੋਹਰੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਤਹਿਰਾਨ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤਹਿਤ ਇਰਾਨ ਦੇ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ (aviation) ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਵਾਧੂ ਹਿੱਸਿਆਂ ’ਤੇ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਾਰਗੋ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਮਾਰਗ (Strait of Hormuz) ’ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਟਰੋਲ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਲਗਪਗ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਤੇਲ ਲੰਘਦਾ ਸੀ। ਵਧਦੀਆਂ ਊਰਜਾ ਕੀਮਤਾਂ ਨਵੰਬਰ ਦੀਆਂ ਮੱਧ-ਪੜਾਅ (midterm) ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਸਿਆਸੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰੀ ਬ੍ਰੈਂਟ ਕ੍ਰੂਡ (Brent crude) ਦੀ ਇੱਕ ਬੈਰਲ ਦੀ ਕੀਮਤ 99.46 ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ।

ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਸ਼ਨਿੱਚਰਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਇਰਾਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਇਰਾਨ ਦੇ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡਜ਼ ਨੇ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ "ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਸੀਮਤ ਅਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੇਲ ਬੇੜੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।"

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਰਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਲੰਘਣ ਲਈ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਮਾਰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ "ਐਕਸਕਲੂਜ਼ਨ ਜ਼ੋਨ" (ਬਾਹਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ) ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਮਾਰਕੋ ਰੂਬੀਓ (Marco Rubio) ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਇਰਾਨ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਜਵਾਬ ਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗਾ।

ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਤਾਜ਼ਾ ਹਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ’ਤੇ ਰੂਬੀਓ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਰਾਨ ਅਮਰੀਕੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਗੇ ਜਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਟੈਂਕਰ ਗਵਾਉਣੇ ਪੈਣਗੇ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਫਿਰ ਅਜਿਹਾ ਦੇਖੋਗੇ।"

ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿਕਓਰਟੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ (Institute for National Security Studies) ਦੇ ਇਰਾਨ ਮਾਹਿਰ ਡੈਨੀ ਸਿਟ੍ਰਿਨੋਵਿਜ਼ (Danny Citrinowicz) ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਹਮਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਰ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕਤਾ ’ਤੇ ਹੋਰ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਮਾਰਗ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਫ਼ੌਜੀ (kinetic) ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਤਹਿਰਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਵਾਧੇ (escalation) ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"

ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਂਟਰਲ ਕਮਾਂਡ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਦੋ ਵਾਰ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਨਾਲ ਨੇਵੀ ਦੇ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਟੈਂਕਰਾਂ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।

ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, "ਅਮਰੀਕੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਇਰਾਨੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਟਾਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਸ਼ਤ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ।"

ਕਮਾਂਡ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਰਾਨੀ ਟੈਂਕਰ ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕਿਵਿਕ (Kivik), ਚਾਰਮੀਨਾਰ (Charminar), ਹੋਰਾਈਜ਼ਨ 1 (Horizon 1) ਅਤੇ ਰੀਸਕੋ (Riesco) ਸਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ 'ਡੇਰੀਆ' (Derya) ਨਾਂ ਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਖਾਰਗ ਟਾਪੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਮਲੇ (crews) ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਰਾਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੇ ਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਜਾਸਕ (Jask) ਅਤੇ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਖਾਰਗ ਟਾਪੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਰਾਨੀ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰਾਂ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਅਮਲੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕੁਵੈਤ ਅਤੇ ਬਹਿਰੀਨ ਦੀਆਂ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰਾਂ ਦੇ ਅਮਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਹਾਜ਼ ਤੁਰੰਤ ਛੱਡਣ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਕਿ ਇਰਾਨੀ ਟੈਂਕਰਾਂ ’ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਕੁਵੈਤ ਅਤੇ ਬਹਿਰੀਨ ’ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ।

ਇਰਾਨੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ (blockade) ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਤੇਲ ਨਿਰਯਾਤ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜ ਓਮਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਕੁਝ ਸੀਮਤ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਤਹਿਰਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਜਲਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਰਸਤੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਜੋ ਉਹ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲ ਮਾਰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।