ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ

ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ। ਮਨੁੱਖ ਬੋਲ ਕੇ ਵੀ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਫੁੱਲ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਕਹੇ ਹੀ ਦਿਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸੰਵਾਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਲਿੱਪੀ ਦੀ ਮੁਹਤਾਜ਼ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ। ਇਹ ਸਿੱਧੀ ਮਨ ਤੋਂ ਮਨ ਤੱਕ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਨਮ ਦੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਫੁੱਲ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਬਣ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਫੁੱਲ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਉਹੀ ਫੁੱਲ ਵਿਦਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕੋ ਫੁੱਲ, ਪਰ ਅਹਿਸਾਸ ਹਰ ਵਾਰ ਵੱਖਰਾ। ਇਹੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਖ਼ੂਬੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਪਲ ਦੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਹਰ ਫੁੱਲ ਆਪਣੀ ਅਲੱਗ ਕਹਾਣੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਗੁਲਾਬ ਦੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਕਮਲ ਦੀ ਖਿੜਾਨ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਉਚਾਈ ਹੈ, ਗੇਂਦੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜਾਅ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲੀ ਫੁੱਲ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਖਿੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਹੋਂਦ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਵਿਤਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਰ ਪੰਕਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੜ੍ਹੀ ਨਹੀਂ।

ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਵੀ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਲਾਲ ਰੰਗ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਸਫ਼ੈਦ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਉਮੀਦ ਅਤੇ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨੀਲਾ ਰੰਗ ਗੰਭੀਰਤਾ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਜਾਮਣੀ ਰੰਗ ਰਾਜ਼ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਇਹ ਰੰਗੀਨ ਭਾਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਬਰ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਬੀਜ ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਦੱਬਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਣਗਿਣਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਸਹਾਰ ਕੇ ਫੁੱਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਧੁੱਪ ਦੀ ਤਪਸ਼, ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਾਰ, ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਫੁੱਲ ਆਪਣੀ ਨਰਮੀ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦਾ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਡੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਿਖਾਰਨ ਲਈ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸਵੇਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਗਵਾਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਜਾਵਟ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਨਾਸਵਾਨ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਖਿੜਦਾ ਫੁੱਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਾਜ਼ੁਕਤਾ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਝੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵੀ ਅਸਥਾਈ ਹੈ।

ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਿਸ਼ਕਾਮਤਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮੰਗੇ ਬਿਨਾਂ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਕਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਣ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਠ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਵਾਰਥੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕੰਮ ਲਾਭ ਦੇ ਨਾਪ-ਤੋਲ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫੁੱਲ ਸਾਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ ਦੇ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਦੌੜ-ਭੱਜ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੁਣਨੀ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕੰਕਰੀਟ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਸਜਾਵਟੀ ਵਸਤੂ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫੁੱਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪਲ ਬਿਤਾਉਣਾ, ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰਨਾ, ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਨੂੰ ਉਹ ਸਕੂਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲੰਬੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ।

ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਨੂੰ ਨਰਮੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਨਰਮੀ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਰਮੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਦੇ ਹਲਕੇ ਝੋਕੇ ਨਾਲ ਝੁਕ ਕੇ ਵੀ ਫੁੱਲ ਟੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਚਕੀਲਾਪਨ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਇਹ ਵੀ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੁੰਦਰਤਾ ਸਦਾ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਫੁੱਲ ਖਿੜਦਾ ਹੈ, ਮਹਿਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਝੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਰੰਗੀਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਦਰ ਉਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਸਹਿਣਾ, ਖਾਮੋਸ਼ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸੁਲਝਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਫੁੱਲ ਖਾਮੋਸ਼ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਗਿਆਨ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੀਏ ਤਾਂ ਫੁੱਲ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਉਣਾ, ਖਿੜਨਾ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੇ ਆਪਣਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣਾ।

ਸੰਪਰਕ: 94171-63426