ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਚਿੰਤਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਨਾਭਾ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਭਾਵੁਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੌਰਾਨ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਉਜਾਗਰ ਹੋਏ। ਵੰਡ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਹੰਢਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਹੁਣ ਨੱਬੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ, ਉਜਾੜੇ ਅਤੇ ਬਚ ਨਿਕਲਣ ਦੀਆਂ ਦਿਲ-ਕੰਬਾਊ ਸਾਖੀਆਂ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਵੰਡ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਖ਼ਤ ਚਿਤਾਵਨੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ।
ਨਾਭਾ ਸਥਿਤ 'ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ' ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਇਹ ਸਮਾਗਮ 'ਵੰਡ ਦਾ ਦਰਦ - ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸਬਕ' ਵਿਸ਼ੇ ਹੇਠ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਲੋਕ-ਪਰਵਾਸ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਲਗਪਗ 21 ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਭਾਵੁਕ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ, ਸਗੋਂ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਰਗੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਿਆ, ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਦਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ।
ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪਠਾਨਕੋਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਾ ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬੁਲਾਰੇ ਸਨ।
ਆਪਣੇ ਬਿਆਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੀੜਤਾਂ ਨੇ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਸਿਆਸੀ ਮਾਹੌਲ 'ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਿਆਸੀ ਚਾਲਾਂ ਅਤੇ ਵੰਡ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਿਆਨਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਪਸੀ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਘੋਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਲਹਿਰ ਵਜੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਬਦੀ ਸਵਾਰ ਹੋ ਗਈ।
ਨਾਭਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਇਹ ਇਕੱਠ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੁਖਾਂਤ ਦੀ ਇੱਕ ਝਲਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਨੱਬੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਲੇ ਦੌਰ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਵਾਹੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਯਾਦ ਦਿਵਾਈ ਹੈ ਕਿ 1947 ਦੇ ਖੂਨ-ਖਰਾਬੇ ਤੋਂ ਸਿੱਖੇ ਗਏ ਸਬਕ ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਮਹੂਰੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮ ਹਨ।
ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਚੱਲੇ ਇਸ ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੌਰਾਨ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਨਫਰਤੀ ਭਾਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਨਕਾਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੰਵਾਦ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਰੀਤ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਮਝੈਲ, ਸਨੀ ਰਹੇਜਾ, ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਗੈਰੀ ਆਦਿ ਨੇ ਕਿਹਾ ਨਫਰਤੀ ਭਾਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਜਾਂ ਜਾਤ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਬਦਮਾਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਚਿੰਨਿਤ ਕਰਨ। ਆਪਣੇ ਪਿੰਡੇ ਉੱਪਰ ਵੰਡ ਹੰਢਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
