India Population: ਮੁਲਕ ’ਤੇ ਵਧ ਰਹੀ ਉਮਰ ਦਾ ਅਸਰ; ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ’ਚ ਜਨਮ ਦਰ ਅੱਧੀ ਰਹੀ

ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ 2024 ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦਰ ਪ੍ਰਤੀ 1,000 ਅਬਾਦੀ ਪਿੱਛੇ 18.3 ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ (ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਰ ਦਾ ਫ਼ਰਕ) 11.9 ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੇਰਲਾ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜਨਮ ਦਰ (11.1) ਰਹੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ (11.6), ਦਿੱਲੀ (12.8) ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ (13.6) ਦਾ ਨੰਬਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਬਿਹਾਰ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਨਮ ਦਰ 26.8 ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (23.5) ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ (22.8) ਹਨ। ਜੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਕੇਰਲਾ ’ਚ ਇਹ ਮਹਿਜ਼ 3.9, ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ’ਚ 4.8 ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ’ਚ 6.5 ਹੈ ਜਦਕਿ ਬਿਹਾਰ ’ਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 20.8 ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 17.2 ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ। 1971 ਤੋਂ 2024 ਦਰਮਿਆਨ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਨਮ ਦਰ 36.9 ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 18.3 ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਰ 14.9 ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 6.4 ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਲ ਮੌਤ ਦਰ ਵੀ 129 ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨਾਲ 24 ’ਤੇ ਆ ਗਈ ਹੈ।

ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਜਨਸੰਖਿਆ ਭਵਿੱਖ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਕੀਕਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤੈਅ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਪਹਿਲਾ, ਉਹ ਸੂਬੇ ਜਿੱਥੇ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੌਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ, ਉਹ ਸੂਬੇ ਜਿੱਥੇ ਉੱਚੀ ਜਨਮ ਦਰ ਲਗਾਤਾਰ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਪਾਸਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਵਧਦੀ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਮੁਲਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਐੱਸ ਆਰ ਐੱਸ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜੇ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਬਾਦੀ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਕਿੰਨੀ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਸੂਬੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਘੱਟ ਵਾਧੇ ਵਾਲੀ ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਸੂਬੇ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਹਾਲੇ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।