ਪਿੰਡ ਉਦਾਸ ਹੈ

ਪਿੰਡ ਆਪਣੇ ਪੰਜ-ਛੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਘਰ, ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਤੇ ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਭਲੇ ਲੋਕ ਇਸ ਜਹਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਗਏ ਹਨ। ਉਦੋਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੱਥ, ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ, ਖੂਹ, ਛੱਪੜ, ਬੋਹੜ, ਪਿੱਪਲ, ਹੱਟੀਆਂ, ਭੱਠੀਆਂ ਸਭ ਦੇ ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬੈਠਣ ਦੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਫਸਲਵਾੜੀ ਦੇ ਝਾੜ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਮੋੜ ’ਤੇ ਔਕੜਾਂ, ਮਜਬੂਰੀਆਂ, ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਸੀਲੇ ਨਾ ਮਾਤਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦਾ ਚੱਜ ਸੀ।

ਬਿਨਾਂ ਘੜੀਆਂ ਅਲਾਰਮਾਂ ਤੋਂ ਚੰਨ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਾ ਕੇ ਹੀ ਪਹਿਰ ਦੇ ਤੜਕੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪੱਠਾ ਨੀਰਾ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦੀ ਆਹਟ ਨਾਲ ਹਾਲੀ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਵੱਲ ਤੋਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਤੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਰਸਭਿੰਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਜੂਹਾਂ, ਹਵਾਵਾਂ ਤੇ ਫਿਜ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੂਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਧਾਰਾ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਖੂਹਾਂ ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਬੁੜੀਆਂ ਦੀ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਦੀ ਲੱਗੀ ਰੌਣਕ ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਰੰਗਲੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦਾਂ ਤੇ ਊਠਾਂ ਦੇ ਗਲ ਖੜਕਦੀਆਂ ਟੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹਾਲੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਲੈਅ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ ਬੋਲ ਇਕਮਿਕ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਸੋਹਣੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹੱਡ ਭੰਨਵੀਂ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਅਵੱਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹਾਲੀਆਂ ਪਾਲੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤਰਮਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।

ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਨਾਲ ਘਰਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਚਾਹ-ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਖੇਤਾਂ ਵੱਲ ਗੇੜਾ ਮਾਰ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਂਝੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਪੰਜ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਦੀਆਂ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਝੂਠ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਾਊ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਸਲਾਹਿਆ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਨੂੰ ਘੂਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਸਿਆਸੀ ਪੈਂਤੜੇਬਾਜ਼ੀਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਨਫੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵੇਖ ਕੇ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਮ ਘਰ ਕੱਚੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਘਰ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਮੋਟਾ ਪੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਤਕੜੇ ਘਰ ਬੈਠਕ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸਰਦੇ ਘਰ ਪੱਕੇ ਚੁਬਾਰੇ ਵੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਘਰ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਮੁਤਾਬਿਕ ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਥੜ੍ਹੇ ਵੀ ਬਣਾ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਆਮ ਘਰਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕੱਚੀ ਥੜ੍ਹੀ ਜਾਂ ਖੁੰਢ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਬੈਠਣ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹਰ ਅਮੀਰ-ਗਰੀਬ ਤੇ ਵੱਡਾ-ਛੋਟਾ ਸਾਂਝੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੁਖ ਦੁਖ, ਹਾਸੇ ਠੱਠੇ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਂਘਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਹੱਟੀਆਂ ’ਤੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਰੌਣਕ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਪੰਜ-ਸੱਤ ਬੰਦੇ ਤਾਂ ਸਦਾ ਹੀ ਬੈਠੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਲੋੜਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਤੇ ਸੰਕੋਚਵੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਆਮ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਹੱਟੀਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਘਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਕਦੇ ਕਦੇ ਹੀ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਮੌਕੇ ਲੀੜਾ ਲੱਤਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਮਾਨ ਲਈ ਮੰਡੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਭੱਠੀਆਂ ’ਤੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਰੌਣਕ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੋਹੜਾਂ ਪਿੱਪਲਾਂ ਹੇਠ ਰੌਣਕਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਵੱਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਬੋਹੜਾਂ ਥੱਲੇ ਮੰਜੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਦੁਪਹਿਰਾ ਉੱਥੇ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਤਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਢਾਣੀਆਂ ਵੀ ਜੁੜਦੀਆਂ ਸਨ। ਲੰਘਦੇ

ਰਾਹੀ ਵੀ ਉਥੇ ਅਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਧੀਆਂ ਧਿਆਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਬਰਾਤ ਵੀ ਘਰੋਂ ਹੀ ਤੁਰਦੀ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਚੇ ਘਰ ਲਿੱਪੇ ਪੋਚੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਝੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਘਰ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਲੋਹੜੀ, ਦੀਵਾਲੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਸਾਰੇ ਤਿੱਥ ਤਿਹਾਰ ਰਲ ਕੇ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਕੋਈ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਫਤਿਹ ਬੁਲਾ ਕੇ ਲੰਘਦਾ ਸੀ। ਆਮਦਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਸੀਲੇ ਘੱਟ ਹੋਣ ’ਤੇ ਵੀ ਲੋਕ ਸੁਖ ਦੀ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਗੱਡੀਆਂ ਮੋਟਰਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭੱਜ-ਨੱਸ ਕੇ ਸਫਰ ਮੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹੁਣ ਸੱਥਾਂ ਜਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਬੈਠਣ ਨਾਲੋਂ ਬੰਦ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਬਾਈਲ ਜਾਂ ਟੀਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੋਟ ਰਾਜ ਨੇ ਘਰਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੱਕ ਵੰਡੀਆਂ ਪਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਕੱਲਤਾ ਹੰਢਾਉਣਾ ਹਰ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਦੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਸਦੇ ਰਸਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਸੱਥਾਂ, ਹੱਟੀਆਂ, ਭੱਠੀਆਂ ਪਿੱਪਲ ਬੋਹੜ, ਗਲੀਆਂ ਤੇ ਮੋੜ ਉਦਾਸ ਅਤੇ ਬੇਰੌਣਕੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਮੋਹ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਮਰ ਮਿਟ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਚੋਂ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਮਨਫੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਬਸ ਇਕੱਲੇ ਬੁੱਤ ਕਿਸੇ ਅਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਅਣਕਿਆਸੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਵਸਦਾ ਰਸਦਾ ਦਿਸਣ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਹੁਣ ਅੰਦਰੋਂ ਉਦਾਸ ਲਗਦਾ ਹੈ।

ਸੰਪਰਕ: 94171-04961