ਐਤਵਾਰੀ ਡਾਕ

ਹਰ ਜੰਗ ਜਿੱਤਣ ਲਈ

ਨਾਵਲਕਾਰ ਜਸਬੀਰ ਭੁੱਲਰ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕ ਕੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਰਹੱਦਾਂ ’ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਜੰਗ ਲੜਦੇ ਯੋਧੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਵੇਂ ਦਾਅ ’ਤੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਫ਼ੌਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਦਲਾਲ ਨੇ ਜੰਗ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਝਲਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੀ ਕਾਇਨਾਤ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਖ਼ਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਲਕਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਜੰਗ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਇਹ ਸਭ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾਮਈ ਹਨ। ਲਵਲੀਨ ਜੌਲੀ ਨੇ ਜਿਨਸੀ ਗੁਲਾਮ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਔਰਤ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖ ਝੱਲਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਹਾਕਮਾਂ ਦਾ ਔਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚਲੇ ਘਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਛੱਡਣ ਵੇਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ‘ਅੱਜ ਆਖਾਂ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ’ ਲਿਖਕੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦਾ ਦਰਦ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿੰ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ, ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ

ਫੋਕਟ ਸਵਾਲ

ਐਤਵਾਰ, 4 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਅਰਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ ਦਾ ਲੇਖ ‘ਫੋਕਟ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਛੁਪਾਉਂਦੀ ਸਿਆਸਤ’ ਪੜ੍ਹਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਨੁਰਾਗ ਦਵਾਰੀ ਵਰਗੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੱਤਾ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਸਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ ਤੇ ਉਹ ਸਵਾਲ ‘ਫੋਕਟ’ ਸਵਾਲ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਬਣ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਵਿਜੈਵਰਗੀਆ ਵਰਗੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਵੀ ਲਾਜਵਾਬ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿਆਸੀ ਧਿਰ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਸੱਚ ਸੁਣਨਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸੱਚੇ ਤੇ ਨਿਡਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜਦੋਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ ਬਣ ਕੇ ਸਿਆਸੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ‘ਫੋਕਟ ਸਵਾਲ’ ਨਹੀ ਹੁੰਦੇ।

ਦਿਲਪ੍ਰੀਤ ਕਾਹਲੋਂ, ਸਹਿਗਾ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ)

(2)

ਅਰਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ ਦਾ ਲੇਖ ‘ਫੋਕਟ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਛੁਪਾਉਂਦੀ ਸਿਆਸਤ’ ਮਨ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸਵੱਛ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇੰਦੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗੰਧਲਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਕਾਰਨ 10 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਨਾਕਾਮੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਲਾਪ੍ਰਵਾਹੀ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੁਖਦਾਈ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ ’ਤੇ ਬੈਠੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਲੋਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕੋਈ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ। ਮੰਤਰੀ ਵਿਜੈਵਰਗੀਆ ਵੱਲੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਸਵਾਲ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਬਿਆਨ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਗ਼ੈਰ-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਵੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਹੁਦਿਆਂ ’ਤੇ ਬੈਠੇ ਲੋਕ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਣ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾ ਵਾਪਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਲੋੜ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਅਫ਼ਸੋਸ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ‘ਸਵੱਛ ਸ਼ਹਿਰ’ ਵਰਗੇ ਇਨਾਮ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਗਜ਼ੀ ਦਾਅਵੇ ਹੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ।

ਕੁਲਵੰਤ ਰਾਏ ਵਰਮਾ, ਈ-ਮੇਲ

ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੇ ਬੋਲ

ਐਤਵਾਰ 14 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਅਰਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ ਦੇ ਲੇਖ ‘ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਬੇਮੁਹਾਰੀ ਜ਼ੁਬਾਨ’ ਵਿੱਚ ਤੱਥਾਂ ਸਮੇਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਵਾਕਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਬੋਲਣ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਵਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿਮਨੀ ਚੋਣ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਠੀ ਪੈ ਗਈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਆਗੂ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਵੱਲੋਂ ‘ਆਪ’ ਦੇ ਚੁਣੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ‘ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮੈਟੀਰੀਅਲ ਕਹਿਣਾ’ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ। ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚ ਸਮਝ ਕੇ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਪਛਤਾਵਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਗਨਰੇਗਾ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ‘ਪੂਜਯ ਬਾਪੂ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਯੋਜਨਾ’ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਨਾਂ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਛੱਡ ਕੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਸਲ ਧਰੋਹਰ

14 ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅੰਕ ’ਚ ਰਾਮਚੰਦਰ ਗੁਹਾ ਦੇ ਲੇਖ ‘ਅਧਿਆਪਕ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਅਸਲ ਧਰੋਹਰ’ ਨੇ ਅਧਿਆਪਨ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕਾਲਜ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਜਦੋਂ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਕਾਰਡਾਂ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਲਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਹੋਈਏ। ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਹ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਅੱਜ ਵੀ ਕਦੇ ਕਦੇ ਜਦੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉਹੀ ਹੁਲਾਰਾ, ਹੁਲਾਸ ਅਤੇ ਹੌਸਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦਸਤਕ ਪੰਨੇ ’ਤੇ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲੇਖ ‘ਦੇਵ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਦਿਆਂ’ ਵਿਲੱਖਣ ਕਵੀ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦੇਵ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਇੰਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਪੜ੍ਹਨ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਜੇ ਦੇਵ ਅਜਿਹਾ ਦੁਖਾਂਤ ਵਾਪਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੋੜ ਲੈਂਦੇ।

ਡਾ. ਤਰਲੋਚਨ ਕੌਰ, ਪਟਿਆਲ਼ਾ