ਰਸੋਖਾਨਾ ਸ੍ਰੀ ਨਭ ਕੰਵਲ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕੀ ਹੈ ਇਤਿਹਾਸ?

ਸ੍ਰੀ ਨਭ ਕੰਵਲ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਣ ਹਨ?

ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮੰਨਣ ਹਾਨਾ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਬਾਬਾ ਨੌਧਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1862 ਵਿੱਚ ਬੱਲੋਵਾਲ ਪਿੰਡ (ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਦਾ ਘਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਦੇ ਵੀ 'ਨੰਬਰਦਾਰੀ' ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪੇਸ਼ੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਸੰਤ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਮੰਗਲ ਦਾਸ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬ ਦੇਵੀ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਬੱਚੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਧਿਆਨ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਇੱਕ ਰੱਬੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਵੀ ਹੋਈ।

ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਹਨ, ਪਰ ਬੰਗਾ ਦੇ ਮਜ਼ਾਰਾ ਨੌਂ ਆਬਾਦ ਵਿਖੇ ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 30 ਅਗਸਤ, 1940 ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਥਾਂ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ’ਚੋਂ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਬੱਲੋਵਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਤਸਵੀਰ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਦੇ ਖਿਚਵਾਈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ‘ਰਸੋਖਾਨਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਸਾਰ' ਜਾਂ 'ਮਿਠਾਸ' ਦਾ ਸਥਾਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਅਸੀਸਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਭ ਕੰਵਲ (ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਕਮਲ) ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ‘ਕਮਲ’ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਬਿਰਤਾਂਤ 'ਨੂਰੀ ਕਿਰਨਨ' ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।

ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਇੰਨਾ ਮਕਬੂਲ ਕਿਉਂ ਹੈ?

ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਰਸੋਖਾਨਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਕਬੂਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਕਾਮੀ ਜਾਂ ਦੋਆਬੇ ਦੇ ਲੋਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਇਕ ਹੋਰ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਹਨ, ਜੋ ਫਲ, ਨਕਦੀ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਆਮ ਕਰਕੇ 'ਰਾਜਾ ਬੱਲੀ, ਕਰ ਭਲੀ' ਜਾਂ 'ਜੈ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ' ਦੀ ਹੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਇਕ ਹੋਰ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਐਸਐਸਪੀ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਹੀਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਕੋਈ ਧਾਰਮਿਕ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਜ ਭਰ ਤੋਂ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਮੁਫਤ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਲੜੀਵਾਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਥੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 169 ‘ਸਰੂਪ’ ਹਨ, ਪਰ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਲਈ ਬੁਕਿੰਗ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਵਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।