Punjab Weather: ਕਿਉਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਮੌਨਸੂਨ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਰਹੇਗਾ ਮੌਸਮ ?
ਕਈ ਮੌਸਮੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੀ ਘਾਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਮਹਿਜ਼ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਕਈ ਮੌਸਮੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੀ ਘਾਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਨੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੁਲਾਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ 16 ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 24 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪਿਆ ਹੈ। 15 ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਲੰਮੀ ਅਵਧੀ ਦੇ ਔਸਤ (LPA) ਨਾਲੋਂ 17 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਸੀ।
ਭਾਵੇਂ ਆਈ.ਐਮ.ਡੀ. ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਪੱਛਮੀ ਵਿਘਨ (Western Disturbance) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ 20 ਤੋਂ 22 ਜੁਲਾਈ ਦਰਮਿਆਨ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਦੀ ਪੇਸ਼ੀਨਗੋਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਗਲੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਅਨੁਮਾਨ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੇ ਅੰਕੜੇ
ਮੌਨਸੂਨ ਨੇ 1 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਸਤਕ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ 3 ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਦੋਵਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਵਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਲੰਮੀ ਅਵਧੀ ਦੇ ਔਸਤ (LPA) ਨਾਲੋਂ 89 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੱਧ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ 17 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੱਧ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਈ.ਐਮ.ਡੀ. ਨੇ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ "ਕਮਜ਼ੋਰ" ਦੱਸਿਆ।
ਜੇਕਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਹਾੜੀ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਜੁਲਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ LPA ਨਾਲੋਂ 10 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 4 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੂਬਾ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇਹ LPA ਨਾਲੋਂ 9 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। (ਦੱਸਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ LPA ਤੋਂ 19 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ 'ਆਮ', 20 ਫ਼ੀਸਦੀ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨੂੰ 'ਘਾਟ' ਅਤੇ 20 ਫ਼ੀਸਦੀ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੂੰ 'ਸਰਪਲੱਸ/ਵਾਧੂ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)।
1 ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ 16 ਜੁਲਾਈ ਦੀ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 79.4 ਐਮ.ਐਮ. ਦੀ ਔਸਤ (LPA) ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ਼ 60.1 ਐਮ.ਐਮ. ਮੀਂਹ ਪਿਆ। ਸੂਬੇ ਦੇ 17 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਰਿਹਾ, ਜਦਕਿ ਸਿਰਫ਼ 5 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ – ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਹੀ ਹਰੇ ਨਿਸ਼ਾਨ (ਗ੍ਰੀਨ ਜ਼ੋਨ) ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੀਂਹ ਪਠਾਨਕੋਟ (144.3 ਐਮ.ਐਮ.), ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ (139.4 ਐਮ.ਐਮ.) ਅਤੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ (125 ਐਮ.ਐਮ.) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਮੁਕਤਸਰ (9.8 ਐਮ.ਐਮ.), ਮਾਨਸਾ (16 ਐਮ.ਐਮ.) ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (16.3 ਐਮ.ਐਮ.) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ
ਆਈ.ਐਮ.ਡੀ. ਦੇ 16 ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਬੁਲੇਟਿਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਭੂ-ਮੱਧ ਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ (Equatorial Pacific Ocean) ਵਿੱਚ 'ਐਲ ਨੀਨੋ' (El Nino) ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਤਹ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਮੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਕੇ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਘਾਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ 'ਮੈਡਨ-ਜੂਲੀਅਨ ਔਸੀਲੇਸ਼ਨ' (MJO) ਹੈ, ਜੋ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਧਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਹਵਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਫਿਲਹਾਲ 1 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਪਰ ਅਗਲੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਘਟਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਜ਼ਬੂਤ ਐਲ ਨੀਨੋ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਐਮ.ਜੇ.ਓ. ਮਿਲ ਕੇ ਮੌਨਸੂਨ ਲਈ ਦੋਹਰੀ ਮਾਰ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਨਮੀ ਵਾਲੀ ਪੱਟੀ (Monsoon Trough) ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਸਿਰਾ ਇਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀ ਆਮ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਮੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵੱਲ ਸ਼ਿਫਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ 'ਇੰਡੀਅਨ ਓਸ਼ਨ ਡਾਈਪੋਲ' (IOD) ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨਿਰਪੱਖ (Neutral) ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੌਨਸੂਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵਾਧੂ ਹੁਲਾਰਾ ਜਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੀ। (ਆਈ.ਐਮ.ਡੀ. ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਜਤਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਮੌਨਸੂਨ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)।
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਰਹੇਗਾ ਮੌਸਮ ?
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 16 ਤੋਂ 18 ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਹਲਕਾ ਤੋਂ ਦਰਮਿਆਨਾ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਗਰਮੀ-ਹੁੰਮਸ ਵਾਲਾ ਮੌਸਮ ਰਹੇਗਾ। 19 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
20 ਤੋਂ 22 ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ 'ਯੈਲੋ ਅਲਰਟ' ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 19 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਛਮੀ ਵਿਘਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਸਤਕ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਵਿਘਨ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੌਨਸੂਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਧ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਕੁਝ ਵੱਧ ਰਹੇਗਾ। ਅਗਲੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 2-4 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਵੱਧ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ 'ਲੂ' (Heat Wave) ਚੱਲਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
