Punjab Weather: ਪੰਜਾਬ-ਹਰਿਆਣਾ 'ਚ ਮੌਨਸੂਨ ਕਿਉਂ ਰੁਕਿਆ ? ਕੀ ਹੈ ਗਰਮੀ ਦਾ ਕਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ !
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਾਰ ਮੌਸਮ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਮੋੜ 'ਤੇ ਹੈ। ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ (39°C ਤੋਂ 41°C) ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਥੋੜੀ ਰਾਹਤ, ਇਹ ਮੌਸਮੀ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ (paradox) ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਮੌਨਸੂਨ ਆਪਣੀ ਤੈਅ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ...
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਾਰ ਮੌਸਮ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਮੋੜ 'ਤੇ ਹੈ। ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ (39°C ਤੋਂ 41°C) ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਥੋੜੀ ਰਾਹਤ, ਇਹ ਮੌਸਮੀ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ (paradox) ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਮੌਨਸੂਨ ਆਪਣੀ ਤੈਅ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮੌਨਸੂਨ ਕਿਉਂ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ 5 ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਦੱਸੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਵਾਰ ਮੌਨਸੂਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਰਹੇ ਹਨ:
ਅਲ ਨੀਨੋ (El Niño): ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਸਤਹਾਂ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਹਾਲਤਾਂ ਨੇ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 2026 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਕਾਫੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।
ਵੈਸਟਰਨ ਡਿਸਟਰਬੈਂਸ (Western Disturbances): ਜੂਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਸਰ ਰਿਹਾ। ਭਾਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਮੀਂਹ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਈ ਖੁਸ਼ਕ ਹਵਾ ਨੇ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
ਕਮਜ਼ੋਰ ਐਮ.ਜੇ.ਓ (Weak MJO): ਇਹ 30-60 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਨੂੰ ਰਫਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੋਮਾਲੀ ਜੈੱਟ (Feeble Somali Jet): ਇਹ ਹਵਾਵਾਂ ਅਫਰੀਕਾ ਤੋਂ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਨਮੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ।
ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਕਮੀ: ਮੌਨਸੂਨ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਸਿਸਟਮ ਬਣਨੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣੇ।
ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਕਿਸ 'ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਇਸ ਦੇਰੀ ਦਾ ਅਸਰ ਲਗਪਗ ਹਰ ਵਰਗ 'ਤੇ ਹੈ:
ਆਮ ਲੋਕ: ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਖਤਰੇ ਵਧ ਗਏ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ: ਝੋਨਾ, ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਮੀਂਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਬਿਜਾਈ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾਵਾਰ ਘਟਣ ਅਤੇ ਖਰਚਾ ਵਧਣ ਦਾ ਡਰ ਹੈ।
ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ: ਮੀਂਹ ਨਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖਪਤ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਘਟ ਰਹੇ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੋਰ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਅੰਕੜੇ:
| ਵਰਣਨ | ਸਥਿਤੀ |
| ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੌਨਸੂਨ ਆਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ | ਜੂਨ ਦਾ ਆਖਰੀ ਹਫਤਾ |
| ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਮੀਂਹ ਦੀ ਘਾਟ (1-24 ਜੂਨ) | 60% (39.3 mm ਹੋਇਆ, 97.1 mm ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ) |
| ਪੰਜਾਬ ਮੀਂਹ ਦੀ ਘਾਟ | 25% |
| ਹਰਿਆਣਾ ਮੀਂਹ ਦੀ ਘਾਟ | 16% |
| ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀ ਘਾਟ | 46% |
| ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ | 96% (ਸਰਦੀਆਂ ਤੱਕ) |
ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਾਅ: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਮੁਹਾਲੀ ਅਤੇ ਪੰਚਕੂਲਾ ਵਿੱਚ 'ਹੀਟ ਐਕਸ਼ਨ ਪਲਾਨ' ਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਾਂਗ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਠੰਡੀਆਂ ਥਾਵਾਂ (Cooling centres) ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਣ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਾਇਤਾ: ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਵੱਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ।
ਸਿੱਟਾ: ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ 5-8 ਡਿਗਰੀ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
