CBSE ਨਤੀਜਿਆਂ 'ਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਕਾਰਨ 'On Screen ਚੈਕਿੰਗ' ! ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ

CBSE ਦੀਆਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਫੀਸਦੀ (Pass Percentage) ਘਟਣ ਕਾਰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਕੰਪਿਊਟਰ ਰਾਹੀਂ ਹੋਈ ਚੈਕਿੰਗ ਯਾਨੀ On-Screen Marking (OSM) ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨੰਬਰ ਘੱਟ ਆਏ ਹਨ।

ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਸਕੱਤਰ ਸੰਜੇ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਿਸਟਮ CBSE ਲਈ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨੰਬਰਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਚੈਕਿੰਗ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

1. ਓਨ-ਸਕ੍ਰੀਨ ਮਾਰਕਿੰਗ (OSM) ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਹੈ?

ਸੰਜੇ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ OSM ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਿਸਟਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੇਪਰਾਂ ਦੀ ਚੈਕਿੰਗ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੈਂਬਰਿਜ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਕਾਲੋਰੇਟ (IB) ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਬੋਰਡ ਵੀ ਇਸੇ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ (ਲਚਕਤਾ): ਪਹਿਲਾਂ ਪੇਪਰਾਂ ਦੀ ਚੈਕਿੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਸਬੰਧਤ ਖੇਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ (Regional Offices) ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਡਿਜੀਟਲ ਸਿਸਟਮ (OSM) ਆਉਣ ਨਾਲ ਹੁਣ ਉੱਤਰ-ਪੱਤਰੀਆਂ (Answer Sheets) ਨੂੰ ਖੇਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਸੂਬੇ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚੈੱਕ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

CBSE 'ਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹੋਈ ਸੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ: CBSE ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2014 ਵਿੱਚ OSM ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਦੋਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ (Infrastructure) ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

2. ਘੱਟ ਸਿਆਹੀ ਵਾਲੇ ਪੇਪਰਾਂ ਦੀ ਹੋਈ ਮੈਨੂਅਲ ਚੈਕਿੰਗ (ਹੱਥੀਂ ਜਾਂਚ)

ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀਆਂ ਲਗਪਗ 98 ਲੱਖ ਉੱਤਰ-ਪੱਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਕੈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਚੈਕਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ 3 ਪੱਧਰਾਂ (Levels) ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

13,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੇਪਰ ਹੱਥੀਂ ਚੈੱਕ ਕੀਤੇ ਗਏ: ਸਕੈਨਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹਲਕੀ ਸਿਆਹੀ (Light Ink) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ 13,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੇਪਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕੱਢ ਕੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੱਥੀਂ (Manually) ਚੈੱਕ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੰਬਰ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।

3. ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ:

ਰੀ-ਇਵੈਲੂਏਸ਼ਨ (ਮੁੜ-ਮੁਲਾਂਕਣ) ਦੀ ਫੀਸ ਹੋਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ। ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਫੀਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਕਟੌਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ:ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ (Process)ਪਹਿਲਾਂ ਫੀਸ (Old Fee)ਹੁਣ ਨਵੀਂ ਫੀਸ (New Fee)ਆਪਣੀ ਆਂਸਰ ਸ਼ੀਟ (ਕਾਪੀ) ਦੇਖਣ ਲਈ₹700₹100ਪੇਪਰ ਦੀ ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ (ਨੰਬਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ) ਲਈ ₹500₹100ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਚੈੱਕ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ--₹25 ਪ੍ਰਤੀ ਸਵਾਲ

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਐਲਾਨ: ਜੇਕਰ ਮੁੜ-ਮੁਲਾਂਕਣ (Re-evaluation) ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਨੰਬਰ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬੋਰਡ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਫੀਸ ਵਾਪਸ (Refund) ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਪਹਿਲੀ ਤਰਜੀਹ ਹੈ।

4. ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਸਵਾਗਤ

‘ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਅਨਏਡਿਡ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਰਿਕੋਗਨਾਈਜ਼ਡ ਸਕੂਲਜ਼’ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਰਤ ਅਰੋੜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਨਿਜੀ ਸਕੂਲ ਇਸ ਡਿਜੀਟਲ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਫੀਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਕਟੌਤੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਆਵੇਗੀ।

ਪਿਛੋਕੜ (Background)

ਦੱਸਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ CBSE ਨੇ 13 ਮਈ ਨੂੰ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਐਲਾਨਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 85 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪਾਸ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਵਾਰ ਪਾਸ ਫੀਸਦੀ ਵਿੱਚ 3% ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਵਾਦ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।