IAF ਦੀ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਨਵੀਂ 'ਅੱਖ' ; 'Hydrogen Airship' 30,000 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣ 'ਤੇ ਰੱਖੇਗਾ ਨਜ਼ਰ, ਜਾਣੋ ਖੂਬੀਆਂ
ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ (IAF) ਨੇ 'ਮੇਕ ਇਨ ਇੰਡੀਆ' ਮੁਹਿੰਮ ਤਹਿਤ ਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਕਨੀਕੀ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਬਿਨਾਂ ਪਾਇਲਟ ਵਾਲਾ ਏਅਰਸ਼ਿਪ (ਗੁਬਾਰੇ ਵਰਗਾ ਜਹਾਜ਼)...
ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ (IAF) ਨੇ 'ਮੇਕ ਇਨ ਇੰਡੀਆ' ਮੁਹਿੰਮ ਤਹਿਤ ਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਕਨੀਕੀ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਬਿਨਾਂ ਪਾਇਲਟ ਵਾਲਾ ਏਅਰਸ਼ਿਪ (ਗੁਬਾਰੇ ਵਰਗਾ ਜਹਾਜ਼) ਹੋਵੇ ਜੋ 30 ਹਜ਼ਾਰ ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ 10 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਉੱਡ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਹਰ ਹਰਕਤ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੇ? ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਹੁਣ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ 'ਮੀਡੀਅਮ ਐਲਟੀਟਿਊਡ ਹੈਵੀ ਲਿਫਟ ਏਅਰਸ਼ਿਪ' (Medium Altitude Heavy Lift Airship) ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਬਾਲਣ (fuel) ਨਾਲ ਚੱਲੇਗਾ।
ਇਸ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ 30 ਅਪਰੈਲ ਤੱਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ (bids) ਮੰਗੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਿਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਏਗੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਰਡਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜਾਸੂਸੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਸਹੀ ਬਦਲ ਵੀ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ।
ਡਿਫੈਂਸ ਐਕਵਿਜੀਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਸੀਜਰ (DAP) 2020 ਤਹਿਤ ਹੋਵੇਗਾ ਨਿਰਮਾਣ
ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਖਰੀਦ ਨਿਯਮਾਂ (DAP 2020) ਦੀ 'ਮੇਕ-1' ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕਿਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਮਦਦ ਤਾਂ ਲੈ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ਰਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਏਅਰਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 50 ਫੀਸਦੀ ਸਾਮਾਨ ਭਾਰਤੀ (ਸਵਦੇਸ਼ੀ) ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿੱਤੀ ਅਧਾਰ, ਤਕਨੀਕੀ ਮੁਹਾਰਤ, ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਚੁਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਬਲ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਏਅਰਸ਼ਿਪ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਕੀ ਹਨ?
ਇਸ ਏਅਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇਗੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:
ਉਚਾਈ: ਇਹ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10,000 ਤੋਂ 30,000 ਫੁੱਟ ਦੀ ਭਾਰੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਉੱਡ ਸਕੇਗਾ।
ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ: ਇਹ ਕੋਈ ਆਮ ਗੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ 2,000 ਤੋਂ 5,000 ਕਿੱਲੋ ਤੱਕ ਦੇ ਹਥਿਆਰ, ਸੈਂਸਰ ਅਤੇ ਰਡਾਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇਗਾ।
ਲੰਬੀ ਉਡਾਣ : ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਸਕੇਗਾ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ 30 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹੈ।
ਰਫ਼ਤਾਰ : ਇਸ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਤੀ ਲਗਪਗ 185 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (100 ਨੌਟਸ) ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਲਾਂਚਿੰਗ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ: ਇਸ ਨੂੰ ਏਅਰਬੇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੱਚੇ ਰਸਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ (ਬਿਨਾਂ ਪਾਇਲਟ ਦੇ) ਉਡਾਇਆ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ।
ਰਣਨੀਤਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਹ ਕੀ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ?
ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਡਰੋਨ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ਾਇਲਾਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਏਅਰਸ਼ਿਪ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਲਈ ਬਹੁ-ਮੰਤਵੀ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ:
ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਗਰਾਨੀ : ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਕੰਮ ਜਾਸੂਸੀ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਜਾਂ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਉੱਡ ਕੇ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰੇਗਾ।
ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਰਡਾਰ ਦਾ ਬਦਲ: ਇਹ 250 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਡੇਟਾ ਟਰਾਂਸਫਰ ਕਰ ਸਕੇਗਾ। ਇਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਰਡਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ।
ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਲਾਂਚ ਪੈਡ: ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਇਹ ਹਵਾ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਜ਼ਾਇਲਾਂ ਅਤੇ ਡਰੋਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅੱਡੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ।
ਬਾਲਣ ਵਜੋਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਹੀ ਕਿਉਂ?
ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਨੇ ਹੀਲੀਅਮ ਗੈਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਗੈਸ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ:
ਵਧੀਆ ਲਿਫਟਿੰਗ: ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਹਵਾ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਹਲਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਭਾਰੀ ਏਅਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਘੱਟ ਲਾਗਤ: ਹੀਲੀਅਮ ਗੈਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਸਸਤੀ ਵੀ ਹੈ।
ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ: ਇਹ ਸਾਫ਼ ਊਰਜਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਫੈਲਾਉਂਦੀ।
ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਸਿਸਟਮ: ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਜਿਹੇ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ ਜਾਂ ਬੈਟਰੀ ਦਾ ਵੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋ ਸਕੇ।
ਸਰਹੱਦੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ
ਚੀਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ (LAC ਅਤੇ LoC) ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਉੱਚੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਮੇਂ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਗਸ਼ਤ ਜਾਂ ਰਡਾਰ ਲਗਾਉਣਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ 30 ਹਜ਼ਾਰ ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਇਹ ਏਅਰਸ਼ਿਪ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ 'ਅੱਖ' ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਰ ਹਰਕਤ ਦੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਤਸਵੀਰਾਂ ਕਮਾਂਡ ਸੈਂਟਰ ਤੱਕ ਭੇਜ ਸਕੇਗਾ।
