F-15E ਕਰੈਸ਼ : ਆਖਿਰ ਉਹ ਰਾਜ਼ ਕੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਝੋਂਕ ਦਿੱਤੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ? ਜਾਣੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਇਲਟ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਕਿਉਂ ਹੈ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ

EXPLAINER: ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋਏ ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਐਫ-15ਈ (F-15E) ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਈਗਲ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕਰੂ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਚਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 3 ਅਪਰੈਲ 2026 ਨੂੰ ਹੋਏ ਇਸ ਕਰੈਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕਰੀਬ 30 ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ‘ਕੌਂਬੈਟ ਸਰਚ ਐਂਡ ਰੈਸਕਿਊ’ (CSAR) ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਅਤੇ ਉਲਟ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣੇ ਪਾਇਲਟ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੱਢ ਲੈਣਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੈਨਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਜਿੱਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਾਇਲਟ ਜਾਂ ਕਰੂ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੱਢਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 30 ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਇਸ ਰੈਸਕਿਊ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਆਖਿਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਾਇਲਟ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਇੰਨਾ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਬਲਕਿ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਰਣਨੀਤਕ, ਖੁਫੀਆ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਰਾਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪੂਰੇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਰੁਖ ਪਲਟ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਇਸ ਖਾਸ ਐਕਸਪਲੇਨਰ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅਹਿਮ ਰਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ...

ਪ੍ਰੋਪਗੈਂਡਾ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੇਗੋਸ਼ੀਏਸ਼ਨ ਕਾਰਡਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਿਉਂਦਾ ਪਾਇਲਟ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਾਇਲਟ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇਸ਼ ਉਸਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਇੱਕ ‘ਪ੍ਰੋਪਗੈਂਡਾ ਹਥਿਆਰ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਫੌਜ ਅਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫੜੇ ਗਏ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਨੂੰ ਇੱਕ ‘ਨੇਗੋਸ਼ੀਏਸ਼ਨ ਕਾਰਡ’ ਜਾਂ ਬਾਰਗੇਨਿੰਗ ਚਿਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇਸ਼ ਉਸ ਪਾਇਲਟ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੰਦੀ ਛੁਡਵਾਉਣ, ਆਰਥਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾਉਣ ਜਾਂ ਯੁੱਧ ਰੋਕਣ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਰਣਨੀਤਕ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮਨਵਾਉਣ ਦਾ ਭਾਰੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੰਦੀ ਪਾਇਲਟ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਸਰਕਾਰੀ ਟੀਵੀ ’ਤੇ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਰੋਧੀ ਖੇਮੇ ਦਾ ਮਨੋਬਲ ਤੋੜਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਰਾਜ਼ ਲੀਕ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ

ਇੱਕ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਪਾਇਲਟ ਦੇ ਕੋਲ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਖੁਫੀਆ ਰਾਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਕੀਮਤੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਾਇਲਟ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੇਸ ਕੈਂਪ ਦੀ ਸਹੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ, ਰਾਡਾਰ ਦੀ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ, ਸਾਥੀ ਜੈੱਟਸ ਦੀ ਪੋਜੀਸ਼ਨ, ਆਗਾਮੀ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਟੀਚੇ ਅਤੇ ਸੈਨਾ ਦੇ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਾਇਲਟ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਟਾਰਚਰ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਦਬਾਅ ਜਾਂ ‘ਟਰੂਥ ਸੀਰਮ’ ਵਰਗੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰਾਜ਼ ਉਗਲਵਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕੁਝ ਵੀ ਪੁੱਛਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਾਇਲਟ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਕੱਢਣ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ-ਆਸਮਾਨ ਇੱਕ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸੀਕਰੇਟ ਤਕਨੀਕ ਚੋਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਅਤੇ ਰਿਵਰਸ-ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ

ਰੈਸਕਿਊ ਟੀਮ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਇਲਟ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮ ਕੰਮ ਕਰੈਸ਼ ਹੋਏ ਜਹਾਜ਼ (ਜਿਵੇਂ F-15E ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਈਗਲ) ਦੇ ਮਲਬੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸੀਕਰੇਟ ਤਕਨੀਕ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਡਵਾਂਸਡ ਰਾਡਾਰ, ਟਾਰਗੇਟਿੰਗ ਪੌਡਸ, ਐਵੀਓਨਿਕਸ ਅਤੇ ਵੈਪਨ ਸਿਸਟਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੱਥ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ‘ਰਿਵਰਸ-ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ’ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਸਦੀ ਨਕਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਕਾਟ ਵੀ ਖੋਜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਰੈਸਕਿਊ ਟੀਮ ਦਾ ਇੱਕ ਟੀਚਾ ਇਹ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਖੁਫੀਆ ਹਿੱਸਾ ਸਬੂਤਾ ਬਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵਿਸਫੋਟਕਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਉਸਦਾ ਫਾਇਦਾ ਨਾ ਉਠਾ ਸਕੇ।

ਘਰੇਲੂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦਾ ਭਾਰੀ ਦਬਾਅ

ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਅੱਗ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇਸ਼ ਬੰਦੀ ਬਣਾਏ ਗਏ ਪਾਇਲਟ ਦਾ ਖੌਫਜ਼ਦਾ ਵੀਡੀਓ ਟੀਵੀ ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਜਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਰੋਸ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਤਾ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕ ਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਕੇ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਰਾਜਨੀਤੀ ’ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਸਰਕਾਰ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਇਲਟ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਘਰ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਭਾਰੀ ‘ਪਬਲਿਕ ਦਬਾਅ’ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਜਨਤਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯੁੱਧ ਨੀਤੀ ਬਦਲਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਸਮਝੌਤੇ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਇਲਟ ਦਾ ਫੜਿਆ ਜਾਣਾ ਸਿਆਸੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭੂਚਾਲ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨੇਵਾ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦਾ ਨਿਯਮ?

ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਿਨੇਵਾ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਭਾਗ (ਆਰਟੀਕਲ 13) ਯੁੱਧਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਤਹਿਤ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਫੜੇ ਗਏ ਪਾਇਲਟ ਜਾਂ ਸੈਨਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਯਾਤਨਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਜਿਨੇਵਾ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੁੱਧਬੰਦੀ ਦਾ ‘ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ’ ਕਰਨਾ, ਉਸਦਾ ਵੀਡੀਓ ਜਾਰੀ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਬਣਾਉਣਾ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਯੁੱਧ ਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਵਰਗੀਆਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੌੜਾ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਕਸਰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਭਿਨੰਦਨ ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਗੈਰੀ ਪਾਵਰਜ਼ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਉਦਾਹਰਣ

ਪਾਇਲਟ ਦੇ ਫੜੇ ਜਾਣ ’ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਰਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ ਬਾਲਾਕੋਟ ਏਅਰਸਟ੍ਰਾਈਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਹਵਾਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਵਾਯੂ ਸੈਨਾ ਦੇ ਵਿੰਗ ਕਮਾਂਡਰ ਅਭਿਨੰਦਨ ਵਰਤਮਾਨ ਦਾ ਮਿਗ-21 ਬਾਇਸਨ ਕਰੈਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (PoK) ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗੇ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਸਮਾਂ ਗੁਆਏ ਜਿਨੇਵਾ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ’ਤੇ ਭਾਰੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਦਬਾਅ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸਦੇ ਚਲਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਮਹਿਜ਼ 60 ਘੰਟੇ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਉਦਾਹਰਣ 1960 ਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ (ਰੂਸ) ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ U-2 ਜਾਸੂਸੀ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਿਗਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਾਇਲਟ ਗੈਰੀ ਪਾਵਰਜ਼ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਰੂਸ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰੋਪਗੈਂਡਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਜਾਸੂਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਗੈਰੀ ਪਾਵਰਜ਼ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1995 ਵਿੱਚ ਬੋਸਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਡਿਗਾਏ ਗਏ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਇਲਟ ਸਕੌਟ ਓ-ਗ੍ਰੇਡੀ ਦਾ ਰੈਸਕਿਊ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 6 ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

CSAR ਅਪਰੇਸ਼ਨ : ਇੱਕ ਜਾਨ ਲਈ ਦਾਅ ’ਤੇ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਪੂਰੀ ਫ਼ੌਜ

ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ 30 ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ ਇਹ ਤਾਜ਼ਾ ਰੈਸਕਿਊ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕੋਈ ਸਾਧਾਰਨ ਮੁਹਿੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਇਲਟ ਨੂੰ ਕੱਢਣਾ ਸੈਨਿਕ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ਇਕੱਲੇ ਪਾਇਲਟ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਮਾਂਡੋ, ਭਾਰੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਰੈਸਕਿਊ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਤੋਂ ਕਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਏ-10 ਥੰਡਰਬੋਲਟ (A-10 Thunderbolt) ਵਰਗੇ ਫਾਈਟਰ ਜੈੱਟਸ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਅਵਾਕਸ ਜਹਾਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੂਰਾ ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਇਸ ਸੈਨਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ। ਜਦੋਂ ਸੈਨਾ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਲਈ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਜੋਖ਼ਮ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਬਲ ਸੱਤਵੇਂ ਆਸਮਾਨ ’ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਹੈ SERE ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਹਾਈ-ਲੈਵਲ ਸਿਖਲਾਈ?

ਰੈਸਕਿਊ ਟੀਮ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੱਕ ਪਾਇਲਟ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਦੇ ਪਾਇਲਟ ਸਿਰਫ਼ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਹਿਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਬਲਕਿ ਉਹ ਸਰਵਾਈਵਲ, ਇਵੇਜ਼ਨ, ਰੈਜ਼ਿਸਟੈਂਸ, ਐਸਕੇਪ (SERE) ਵਰਗੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕਠੋਰ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਇਲਟ 30 ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਿਆ।

ਸਰਵਾਈਵਲ (ਜੀਵਿਤ ਰਹਿਣਾ): ਪਾਇਲਟ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਤਿ ਦੀ ਸਰਦੀ, ਗਰਮੀ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਭੋਜਨ-ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਿਵੇਂ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਦਰਤੀ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਖੋਜਣਾ ਅਤੇ ਉਲਟ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ।

ਇਵੇਜ਼ਨ (ਬਚਣਾ): ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਖੋਜੀ ਕੁੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਥਰਮਲ ਕੈਮਰਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਛਿਪਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਛਿਪਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਜੀਪੀਐੱਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਟ੍ਰੇਸ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਰੈਜ਼ਿਸਟੈਂਸ (ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ): ਜੇਕਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਪਾਇਲਟ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਟਾਰਚਰ, ਲਗਾਤਾਰ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਕੋਈ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੀਕ ਨਾ ਕਰੇ।

ਐਸਕੇਪ (ਭੱਜ ਨਿਕਲਣਾ): ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਥੋਂ ਦੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖਾਮੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ, ਗਾਰਡਾਂ ਦੀ ਦਿਨਚਰਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦੇ ਹੀ ਉਥੋਂ ਭੱਜ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਅਚੂਕ ਰਣਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਇਸ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।