Explainer: Atomic Clock ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਣੋ ਕਿਉਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੁਹਾਡਾ GPS ਸਿਸਟਮ
ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰੀ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (IRNSS) ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ ਗਏ IRNSS-1F ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਆਟੋਮਿਕ ਕਲਾਕ ਨੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਮਾਰਚ 2016 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ 10...
ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰੀ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (IRNSS) ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ ਗਏ IRNSS-1F ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਆਟੋਮਿਕ ਕਲਾਕ ਨੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਮਾਰਚ 2016 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਘੜੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਰੋ (ISRO) ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਅਜੇ ਵੀ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਹੇਗਾ।
ਆਟੋਮਿਕ ਕਲਾਕ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?
ਇੱਕ ਆਟੋਮਿਕ ਕਲਾਕ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਦੱਸਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹੀ ਮਸ਼ੀਨ ਹੈ। ਇਹ ਸੀਜ਼ੀਅਮ, ਰੁਬੀਡੀਅਮ ਜਾਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਵਰਗੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਐਟਮਸ ਦੀ ਹਰਕਤ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਂ ਨਾਪਦੀ ਹੈ।
ਬੇਮਿਸਾਲ ਐਕੁਰੇਸੀ : ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਹੀ ਘੜੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ 10 ਕਰੋੜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੈਕੰਡ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਮ ਕੁਆਰਟਜ਼ ਘੜੀਆਂ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਸੈਕੰਡ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਲਈ ਮਹੱਤਤਾ: ਪੁਲਾੜ ਤੋਂ ਸਹੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਦੱਸਣ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦਾ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨੈਨੋਸੈਕੰਡ ਦਾ ਵੀ ਫ਼ਰਕ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ GPS ਲੋਕੇਸ਼ਨ 30 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤੱਕ ਗਲਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਬਣਤਰ: ਇਹ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੇਵ ਓਵਨ ਵਰਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਰ 3-5 ਕਿੱਲੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਦੇ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਡਾਟਾ ਭੇਜਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਵਿਸ (Swiss) ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ
ਪਹਿਲਾਂ ISRO ਆਪਣੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਰੁਬੀਡੀਅਮ ਘੜੀਆਂ ਵਰਤਦਾ ਸੀ। ਪਰ 2016-17 ਵਿੱਚ ਇਹ ਘੜੀਆਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਇਹੀ ਸਮੱਸਿਆ ਯੂਰਪ ਦੇ 'ਗੈਲੀਲੀਓ' ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਰਟ ਸਰਕਟ ਕਾਰਨ ਕਈ ਘੜੀਆਂ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਆਟੋਮਿਕ ਘੜੀਆਂ (iRAFS)
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਘੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਖਰਾਬੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੇਸੀ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ iRAFS (Indian Rubidium Atomic Frequency Standard) ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।
ਸਫਲ ਪ੍ਰਯੋਗ: ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬਣੀ ਪਹਿਲੀ ਘੜੀ ਮਈ 2023 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਗਏ NVS-01 ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਵਿੱਚ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਜੁਲਾਈ 2023 ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਭਾਰਤ: ਹੁਣ ISRO ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਘੜੀਆਂ ਹੀ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਘੜੀਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ (IST): ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖੁਦ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਆਟੋਮਿਕ ਘੜੀਆਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
