Explainer: 1971 ਦੀ ਜੰਗ ਦਾ ਅਣਗੌਲਿਆ ਨਾਇਕ: ਸਕੁਐਡਰਨ ਲੀਡਰ ਘਨਸ਼ਿਆਮ ਸਿੰਘ ਥਾਪਾ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਬਹਾਦਰੀ

Explainer: ਭਾਰਤ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। 1971 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ’ਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਦੇਸ਼ ਉਭਾਰਿਆ, ਕਈ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਨਾਮ ਹੈ ਸਕੁਐਡਰਨ ਲੀਡਰ ਘਨਸ਼ਿਆਮ ਸਿੰਘ ਥਾਪਾ ਦਾ। ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਇਸ ਜਾਂਬਾਜ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੜ ਕੇ ਜਿਸ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹਨ।

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ

ਘਨਸ਼ਿਆਮ ਸਿੰਘ ਥਾਪਾ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫ਼ੌਜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਸਦਕਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਕੁਐਡਰਨ ਲੀਡਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। 1971 ਦੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਯੂਨਿਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਅਹਿਮ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ।

ਦਸੰਬਰ 1971

ਜਦੋਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਿਆ ਭਾਰਤੀ ਸੂਰਮਾਜੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਕੁਐਡਰਨ ਲੀਡਰ ਥਾਪਾ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਰਾਡਾਰਾਂ, ਬਾਲਣ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

4 ਦਸੰਬਰ 1971 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਨੀਵੀਂ ਉਡਾਣ ਭਰਦੇ ਹੋਏ (ਤਾਕਿ ਰਾਡਾਰਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਉਣ), ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਭਾਰੀ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਇੰਨੇ ਸਟੀਕ ਸਨ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਾਈਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਭਾਰਤੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕਈ ਟੈਂਕ ਅਤੇ ਤੋਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਉਹ ਪਲ

ਘਨਸ਼ਿਆਮ ਸਿੰਘ ਥਾਪਾ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਉਸ ਦਿਨ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਐਂਟੀ-ਏਅਰਕਰਾਫਟ ਗਨਾਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਜਾਲ ਸੀ। ਖ਼ਤਰਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਥਾਪਾ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਨਾ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ।

ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹਾਰੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਅੱਗ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ ਸੀ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਜਾਂਬਾਜ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਮਾਤ-ਭੂਮੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

ਵੀਰ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ

ਸਕੁਐਡਰਨ ਲੀਡਰ ਘਨਸ਼ਿਆਮ ਸਿੰਘ ਥਾਪਾ ਦੀ ਇਸ ਲਾਸਾਨੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ 'ਵੀਰ ਚੱਕਰ' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਨੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।

ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ

1971 ਦੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜਸਕੁਐਡਰਨ ਲੀਡਰ ਥਾਪਾ ਵਰਗੇ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਹੀ ਭਾਰਤ ਨੇ 1971 ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 13 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਗੋਡੇ ਟੇਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਮਨੋਬਲ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਥਾਪਾ ਵਰਗੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਜ਼ਬੇ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ

ਘਨਸ਼ਿਆਮ ਸਿੰਘ ਥਾਪਾ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੈਡਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਨਾਲ ਸਾਂਭ ਕੇ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੇਵਤੇ ਵਾਂਗ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਜੰਗ ਦੀ ਬਰਸੀ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ, ਜੋ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਲਈ ਘਨਸ਼ਿਆਮ ਸਿੰਘ ਥਾਪਾ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਿਤਾਬ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਫ਼ੌਜੀ ਵਰਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਹਿਰਾਵਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਹੁੰ ਹੈ।

ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਮਸਕੁਐਡਰਨ ਲੀਡਰ ਘਨਸ਼ਿਆਮ ਸਿੰਘ ਥਾਪਾ ਵਰਗੇ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕਿੰਨੀ ਭਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਫ਼ੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਮਾਂ ਦੇ ਉਹ ਅਨਮੋਲ ਰਤਨ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਤਿਰੰਗਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਚਾ ਰੱਖਿਆ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਣਗੌਲੇ ਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਆਪਣਾ ਅੱਜ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਅਜਿਹੇ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸ਼ਮਾਂ ਜਗਾਉਂਦੀ ਰਹੇਗੀ।

Explainer: ਟੀਵੀ ਰੇਟਿੰਗ ਦੀ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ: ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼