Explainer: ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਬਿਜਲੀ ਸੰਕਟ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ! ਜਾਣੋ ਕਿਉਂ ਵਧੀ ਅਚਾਨਕ ਮੰਗ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ (ਪੀਕ) ਮੰਗ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਰਿਕਾਰਡ ਪੱਧਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ (AC) ਅਤੇ ਕੂਲਰਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਮੰਗ 255.85 ਗੀਗਾਵਾਟ (GW) ਤੱਕ ਜਾ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ।

ਉੱਤਰੀ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈ ਰਹੀ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਪਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਿਜਲੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, 27 ਅਪਰੈਲ 2026 (ਸੋਮਵਾਰ) ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਲਗਪਗ 256 ਗੀਗਾਵਾਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਮੰਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ 252.07 GW ਅਤੇ ਸ਼ਨਿੱਚਰਵਾਰ ਨੂੰ 256.11 GW ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਅਦਾਰੇ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਮੰਗ ਘਟ ਕੇ 238.15 GW ਰਹਿ ਗਈ। ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਭਰੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਨੇ ਵੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਪਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ।

ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ:

ਜੂਨ 2025: ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਗ 242.77 GW ਸੀ।

ਮਈ 2024: ਉਸ ਸਮੇਂ 250 GW ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਿਆ ਸੀ।

ਸਤੰਬਰ 2023: ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ 243.27 GW ਰਹੀ ਸੀ।

ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਨੇ ਇਸ ਸਾਲ ਸਖ਼ਤ ਗਰਮੀ ਪੈਣ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ 'ਹੀਟ ਸਟ੍ਰੋਕ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਯੂਨਿਟ' ਚਾਲੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ।

ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਈ ਅਤੇ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਹੋਰ ਵਧੇਗੀ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ 270 GW ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਪਰੈਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਵਿੱਚ ਮੰਗ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਸੀ, ਪਰ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਣ ਨਾਲ ਹੁਣ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।