EXPLAINER: ਪੈਟਰੋਲ, ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ਐਲ.ਪੀ.ਜੀ. ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ: ਆਮ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕੀ ਬਦਲਿਆ?

EXPLAINER: ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪੈਟਰੋਲ, ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਐਲ.ਪੀ.ਜੀ. (ਰਸੋਈ ਗੈਸ) ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਸਥਿਰ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਅੱਜ ਸਿਰਫ਼ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ (ਵਪਾਰਕ) ਐਲ.ਪੀ.ਜੀ. ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ 195.50 ਰੁਪਏ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੁਣ 19 ਕਿਲੋ ਵਾਲੇ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਸਿਲੰਡਰ ਦੀ ਕੀਮਤ 2,078.50 ਰੁਪਏ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ 114.5 ਰੁਪਏ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਕ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਆਇਲ, ਭਾਰਤ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਵਰਗੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਐਕਸਚੇਂਜ ਰੇਟ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਹਵਾਈ ਬਾਲਣ (ATF) ਅਤੇ ਐਲ.ਪੀ.ਜੀ. ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਜਨਤਾ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਰੈਗੂਲਰ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਸਥਿਰ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ ਅਜੇ ਵੀ 94.77 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ 87.67 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਰਕਾਰੀ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਪੈਟਰੋਲ ’ਤੇ 24.40 ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ’ਤੇ 104.99 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਦਾ ਘਾਟਾ ਸਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਮਹਿੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ?

ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ XP95, Power95, Speed) ਵਿੱਚ 2 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਉੱਚ-ਆਕਟੇਨ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਕੁੱਲ ਪੈਟਰੋਲ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ 2 ਤੋਂ 5 ਫੀਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਾਹਨ ਚਾਲਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖ਼ਰੀਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਘਰੇਲੂ ਐਲ.ਪੀ.ਜੀ. (ਰਸੋਈ ਗੈਸ) ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ

ਘਰੇਲੂ ਰਸੋਈ ਗੈਸ ਦੇ ਖਪਤਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ। 14.2 ਕਿਲੋ ਵਾਲੇ ਘਰੇਲੂ ਸਿਲੰਡਰ ਦੀ ਕੀਮਤ 913 ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ। ਪੀ.ਐੱਮ. ਉੱਜਵਲਾ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਲਾਭਪਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਕੀਮਤ 613 ਰੁਪਏ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮੌਜੂਦਾ ਕੀਮਤਾਂ ’ਤੇ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਿਲੰਡਰ 380 ਰੁਪਏ ਦਾ ਘਾਟਾ ਸਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਗੈਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (1,046 ਰੁਪਏ), ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ (1,242 ਰੁਪਏ) ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ (1,208 ਰੁਪਏ) ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੈ।

ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਐਲ.ਪੀ.ਜੀ. ਹੋਈ ਮਹਿੰਗੀ

ਉਦਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਸਿਲੰਡਰ ਮਹਿੰਗੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਤੈਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 1 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਇਹ ਵਾਧਾ ਸਾਊਦੀ ਕੰਟਰੈਕਟ ਪ੍ਰਾਈਸ ਵਿੱਚ 44 ਫੀਸਦੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ 20-30 ਫੀਸਦੀ ਗੈਸ ਸਪਲਾਈ ‘ਹੋਰਮੂਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ’ (Strait of Hormuz) ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਹਵਾਈ ਬਾਲਣ (ATF) ਦੀ ਸਥਿਤੀ

ਵਿਸ਼ਵ ਊਰਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਸਥਿਤੀ ਕਾਰਨ ATF ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਧੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ। ਪਰ ਘਰੇਲੂ ਹਵਾਈ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਕੇ ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ ’ਤੇ ਸਿਰਫ਼ 25 ਫੀਸਦੀ (15 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ) ਦਾ ਅੰਸ਼ਕ ਬੋਝ ਹੀ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰੂਟਾਂ ਲਈ ATF ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਵਾਧਾ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ।