Explainer: ‘ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਧੂਰ’ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ: ਹੁਣ ਤਕਨੀਕੀ ਤੇ ਘਾਤਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋਈ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ
ਰਵਾਇਤੀ ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਡਰੋਨਾਂ ਨੇ ਲਈ; ‘ਰੁਦਰ’ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਅਤੇ ‘ਭੈਰਵ’ ਬਟਾਲੀਅਨਾਂ ਦੇ ਗਠਨ ਨਾਲ ਜੰਗੀ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਫੇਰਬਦਲ
ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਜੰਗੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਮਈ 2025 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ‘ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਧੂਰ’ ਤੋਂ ਸਬਕ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹੁਣ ਫੌਜ ਰਵਾਇਤੀ ਜੰਗ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI), ਡਰੋਨ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਸਟੀਕ ਹਮਲਿਆਂ (Precision Strikes) ’ਤੇ ਵੱਧ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਧੂਰ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਬਿਨਾਂ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਏ (Non-contact warfare) ਜਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
‘ਕੋਲਡ ਸਟਾਰਟ’ ( Cold Start) ਤੋਂ ‘ਕੋਲਡ ਸਟ੍ਰਾਈਕ’ (Cold Strike) ਤੱਕ ਦਾ ਸਫਰ ਸਾਲ 2001 ਦੇ ਸੰਸਦ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੌਜ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਰਹੱਦ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ 'ਕੋਲਡ ਸਟਾਰਟ' ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਬਦਲ ਕੇ ‘ਕੋਲਡ ਸਟ੍ਰਾਈਕ’ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਤਹਿਤ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ’ਤੇ ਸਟੀਕ ਅਤੇ ਘਾਤਕ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਾਬਕਾ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਹੁਣ ‘ਰਣਨੀਤਕ ਸੰਜਮ’ ਦੀ ਬਜਾਏ ‘ਦੰਡਕਾਰੀ ਕਾਰਵਾਈ’ (Punitive Response) ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਫੌਜ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ:
ਰੁਦਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡ (Rudra) : ਜੁਲਾਈ 2025 ਤੋਂ ਦੋ 'ਰੁਦਰ' ਬ੍ਰਿਗੇਡਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਅਜਿਹੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੈਦਲ ਫੌਜ, ਤੋਪਖਾਨਾ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਸਪੋਰਟ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੈਦਾਨੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ।
‘ਭੈਰਵ’ ( Bhairav) ਲਾਈਟ ਕਮਾਂਡੋ ਬਟਾਲੀਅਨ: ਇਹ 300 ਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿੱਥੇ ਹੋਏ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਫੌਜ ਅਜਿਹੀਆਂ 25 ਬਟਾਲੀਅਨਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
‘ਅਸ਼ਨੀ’ ਅਤੇ ‘ਸ਼ੌਰਿਆ’ ਦਸਤੇ (Ashni and Shaurya) : ਫੌਜ ਦੀ ਹਰ ਪੈਦਲ ਬਟਾਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਹੁਣ 'ਅਸ਼ਨੀ' ਪਲਟੂਨ ਅਤੇ ਆਰਮਰਡ ਰੈਜੀਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸ਼ੌਰਿਆ' ਸਕੁਐਡਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਡਰੋਨ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਹਨ।
‘ਸ਼ਕਤੀਬਾਣ’ ਰੈਜੀਮੈਂਟਾਂ: ਤੋਪਖਾਨੇ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਆਰਟਿਲਰੀ (ਤੋਪਖਾਨਾ) ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਕੁਝ ਯੂਨਿਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਵਾਇਤੀ ਤੋਪਾਂ ਹਟਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ 'ਸ਼ਕਤੀਬਾਣ' ਇਕਾਈਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇਕਾਈਆਂ ਸਵਰਮ ਡਰੋਨਾਂ (Swarm Drones) ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਮਾਨਵ ਰਹਿਤ ਜਹਾਜ਼ਾਂ (UAVs) ਨਾਲ ਲੈਸ ਹਨ, ਜੋ 500 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਮਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ‘ਟੈੱਕ-ਵਾਰੀਅਰ’ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਫੌਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਾਰਾ ਜ਼ੋਰ ਸੈਂਸਰ-ਟੂ-ਸ਼ੂਟਰ ਲੂਪ, ਸਾਈਬਰ ਵਾਰਫੇਅਰ ਅਤੇ ਆਟੋਮੇਟਿਡ ਸਿਸਟਮਾਂ ’ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. (IITs) ਵਰਗੇ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਵੀਂਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
