Explainer: ਜਾਣੋਂ ਵਧ ਰਹੀ ਗਰਮੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਬੇਹਾਲ
ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਗਰਮੀ ਦੀ ਭਾਰੀ ਮਾਰ ਝੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ 40 ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਆਉਣ, ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਅਤੇ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ...
ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਗਰਮੀ ਦੀ ਭਾਰੀ ਮਾਰ ਝੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ 40 ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਆਉਣ, ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਅਤੇ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪੀ ਟੀ ਆਈ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਿਆਂ ਦਕਸ਼ਿਣਪੁਰੀ ਦੇ ਸੰਜੇ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ 38 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਰੇਖਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਂ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਹੀ। ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਹੁੰਮਸ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਘਬਰਾਹਟ ਕਰਕੇ ਉਸ ਲਈ ਸਿੱਧਾ ਲੇਟਣਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ ਹੈ।
ਰੇਖਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਘਬਰਾਹਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੌਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਹੁੰਮਸ ਕਾਰਨ ਬੇਚੈਨੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿੱਕਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਇੰਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕੁਝ ਰਾਹਤ ਲਈ ਪੱਖੇ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।"
ਰੇਖਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਟੀਨ ਦੀ ਛੱਤ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਤੰਗ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਇੰਨਾ ਖ਼ਰਚਾ ਨਹੀਂ ਝੱਲ ਸਕਦੇ।
ਦਕਸ਼ਿਣਪੁਰੀ ਦੇ ਮਿਨੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਕੈਂਪ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ 29 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗਰਭਵਤੀ ਸ਼ਬਨਮ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਤਕਲੀਫ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੌਂ ਪਾ ਰਹੀ ਹਾਂ।" ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਹੁੰਮਸ ਅਚਾਨਕ ਵਧ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਿਰ ਦਰਦ, ਘਬਰਾਹਟ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।"
ਮਿਨੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਕੈਂਪ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ 28 ਸਾਲਾ ਆਇਸ਼ਾ, ਜੋ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ (ਤੀਜੀ ਤਿਮਾਹੀ) ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨੇ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਰਾਤ ਨੂੰ 2-3 ਵਜੇ ਤੱਕ ਸੌਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਗਰਮੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।" ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਸ਼ਬਨਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਇਸ਼ਾ ਵੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਹੁੰਮਸ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ।
ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮਾੜੇ ਅਸਰ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਏਮਜ਼ (AIIMS) ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਰਸ਼ਲ ਰਮੇਸ਼ ਸਾਲਵੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ, ਉਲਟੀਆਂ ਲੱਗਣਾ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਣਾ ਅਜਿਹੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸੰਕੇਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਸਾਲਵੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਹੁਣ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੈਣ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮਈ-ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰੀ ਗਰਮੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।"
ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਚੌਥੇ ਤੋਂ ਛੇਵੇਂ ਮਹੀਨੇ (ਦੂਜੀ ਤਿਮਾਹੀ) ਦੌਰਾਨ, ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਕੋਈ ਨੁਕਸ ਪੈਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਆਖਰੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਦਾ ਅਸਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਣੇਪਾ (37 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਿਲੀਵਰੀ) ਹੋਣ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਰਮੀ ਦਾ ਤਣਾਅ ਬੱਚੇ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਇਸ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਲਵੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚਿਤਾਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਜੋ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕੜਕਦੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਚਾਅ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦੱਸਣੇ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇਣੀ ਅਤੇ ਠੰਢਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਧਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗਰਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘੱਟ ਖਰਚੇ ਵਾਲੇ ਉਪਾਅ ਦੱਸੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਲਗਾਉਣਾ ਜੋ ਗਰਮੀ ਰੋਕ ਸਕੇ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਛਾਂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰਨਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਹਰ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਕਮਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਨਾ ਵਧਾ ਸਕੇ।
ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀ ਭਾਰਤੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗਰਮੀ ਦਾ ਅਸਰ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ 14 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਬੋਝ ਝੱਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਤੇਜ਼ ਕਰਕੇ ਇਸ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਣੇਪਾ, ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੇ ਵਿਗੜਨ ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।"
