Explainer: Intermittent Fasting: ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਜਾਣੋ ਸੱਚ
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਖੁਲਾਸੇ
Fasting Facts: ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ‘ਇੰਟਰਮਿਟੈਂਟ ਫਾਸਟਿੰਗ’ ਯਾਨੀ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਫਿਟਨੈਸ ਟ੍ਰੈਂਡ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਆਸਾਨ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹਾਲ ਹੀ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮੀਖਿਆ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
ਕੋਕਰੇਨ ਕੋਲੈਬੋਰੇਸ਼ਨ (Cochrane Collaboration) ਦੁਆਰਾ 2016 ਤੋਂ 2024 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 22 ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 1,995 ਵੱਧ ਭਾਰ ਵਾਲੇ ਬਾਲਗਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ, ਚੀਨ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?\Bਬਰਾਬਰ ਨਤੀਜੇ:\B 21 ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਸੀਮਤ ਖੁਰਾਕ (ਕੈਲੋਰੀ ਕੰਟਰੋਲ ਡਾਇਟ) ਅਤੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਰਤ (Fasting) ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਲਗਪਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਪਾਏ ਗਏ। ਦੋਵਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ 10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਭਾਰ ਘਟਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਭਾਰ ਵਧਣ ਤੱਕ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ।
ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ: ਛੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਤੁਲਨਾ 'ਕੁਝ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ' ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ ਪੰਜ ਫੀਸਦ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ ਦੋ ਫੀਸਦ ਭਾਰ ਘਟਿਆ।
ਮਾਮੂਲੀ ਫਰਕ: ਤਿੰਨ ਫੀਸਦ ਦੇ ਇਸ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।
ਸਿੱਟਾ: ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਰਿਹਾ ਕਿ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ 'ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਕਰਨ' ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਕੈਲੋਰੀ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਡਾਇਟ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਕੀ-ਕੀ ਫਾਇਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ? ਕੁਝ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕਮੀ, ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਸਿੰਡਰੋਮ ਦੇ ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਅਤੇ ਮੈਟਾਬੋਲਿਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀਮਤ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਧਿਐਨ 12 ਮਹੀਨੇ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਨ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭਾਰ ਘਟਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਹੋਰ ਖੋਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
'ਇੰਟਰਮਿਟੈਂਟ ਫਾਸਟਿੰਗ' ਹੈ ਕੀ ? ਇਹ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਵਿਧੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਕਦੋਂ ਖਾਣਾ ਹੈ' ਨਾ ਕਿ 'ਕੀ ਖਾਣਾ ਹੈ'। ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ 16:8 ਮਾਡਲ, 5:2 ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਲਟਰਨੇਟ ਡੇ ਫਾਸਟਿੰਗ (ਇੱਕ ਦਿਨ ਛੱਡ ਕੇ ਵਰਤ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਭੋਜਨ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਮਾਂ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਸਹੀ ਹੈ ? ਮੌਜੂਦਾ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਿਕਲਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੁਹਾਡੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸਿਹਤ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਨੋਟ: ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੂਗਰ (Diabetes), ਹਾਰਮੋਨਲ ਅਸੰਤੁਲਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਵੀਂ ਡਾਈਟ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
