EXPLAINER: ਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-UAE ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੁਲਾਂਘ: ਹੁਣ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਾਉਣਗੇ ਫੌਜੀ ਉਪਕਰਣ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਤੁਰਕੀ-ਸਊਦੀ ਗਠਜੋੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਵਧਾਇਆ ਰਣਨੀਤਕ ਸਹਿਯੋਗ; ਜਾਣੋ ਕੀ ਹੈ ਪੂਰੀ ਯੋਜਨਾ
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾ (UAE) ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ UAE ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੇਖ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਜਾਇਦ ਅਲ ਨਾਹਯਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਫੌਜੀ ਉਪਕਰਣ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉਤਪਾਦਨ (Joint Production) ’ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣੀ ਹੈ।
ਕੀ ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਗਠਜੋੜ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੈ?
ਪੱਛਮੀ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਰਚਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਸਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ‘ਇਸਲਾਮਿਕ ਨਾਟੋ’ (Islamic NATO) ਵਰਗਾ ਨਵਾਂ ਖੇਤਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਵਿਕਰਮ ਮਿਸਰੀ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ UAE ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ‘ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਕਾਸ’ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਲਪਨਿਕ ਭਵਿੱਖੀ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬਿੰਦੂ
ਰਣਨੀਤਕ ਰੱਖਿਆ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ: ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਹਿਯੋਗ, ਨਵੀਨਤਾ (Innovation) ਅਤੇ ਉੱਨਤ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਹਿਮਤੀ ਪੱਤਰ ’ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਟਰਾਂਸਫਰ: ਇਸ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਰਸਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣਗੇ।
ਸਿਖਲਾਈ: ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ‘ਸਪੈਸ਼ਲ ਫੋਰਸਿਜ਼’ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਮੌਜੂਦਾ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ
ਭਾਰਤ ਅਤੇ UAE ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਸਬੰਧ 2003 ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਾਤਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਰੱਖਿਆ ਸਹਿਯੋਗ 2017 ਵਿੱਚ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ‘ਵਿਆਪਕ ਰਣਨੀਤਕ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ’ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਜਲ, ਥਲ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਫੌਜਾਂ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੁਵੱਲੇ ਫੌਜੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਇੰਡੀਆ-UAE ਡਿਫੈਂਸ ਇੰਡਸਟਰੀ ਕੋਆਪਰੇਸ਼ਨ ਫੋਰਮ’ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਆਗੂ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤਲਾਸ਼ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਸਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਤਿਕੋਣੀ ਰੱਖਿਆ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਰਕੀ ਨੇ ਅਜੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਪੱਛਮੀ ਗਠਜੋੜਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਖੇਤਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
