Explainer: ਇਰਾਨ ਜੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿੰਨੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ? ਜਾਣੋ ਆਮ ਜਨਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ? 

Strait of Hormuz: ਅਮਰੀਕਾ-ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜੰਗ ਨੇ ਖਾੜੀ ਦੀਆਂ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੇ ਜਲਡਮਰੂ (Strait of Hormuz) ਰਾਹੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਲਗਪਗ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਤਰਲ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ (LNG) ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਇਰਾਨ ਦੇ ਰਿਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡਜ਼ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੰਗ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਤੱਕ ਹੋਏ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:

ਜੰਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹਮਲੇ (1-3 ਮਾਰਚ)1 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰ 'MKD VYOM' ਨੂੰ ਓਮਾਨ ਦੇ ਤੱਟ ਕੋਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ (UAE) ਦੇ ਰਸ ਅਲ ਖੈਮਾਹ ਕੋਲ 'Hercules Star' ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੇ ਜਲਡਮਰੂ ਵਿੱਚ ਪਾਲਾਊ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਲੇ ਟੈਂਕਰ 'Skylight' 'ਤੇ ਵੀ ਹਮਲੇ ਹੋਏ। 2 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਬਹਿਰੀਨ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਝੰਡੇ ਵਾਲੇ 'Stena Imperative' ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਮਲੇ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ। 3 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਯੂਏਈ ਦੀ ਫੁਜੈਰਾਹ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੇ ਨੇੜੇ 'Libra Trader' ਅਤੇ 'Gold Oak' ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਮੂਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Strait of Hormuz: ਸਮੁੰਦਰੀ ਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ ਵਧਦਾ ਖਤਰਾ (4-6 ਮਾਰਚ)

4 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਮਾਲਟਾ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਲੇ ਕੰਟੇਨਰ ਜਹਾਜ਼ 'Safeen Prestige' ਦੇ ਇੰਜਣ ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਮਲੇ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਪਿਆ। 5 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇਰਾਕ ਦੀ ਖੋਰ ਅਲ ਜ਼ੁਬੈਰ ਬੰਦਰਗਾਹ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰ 'Sonangol Namibe' 'ਤੇ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਾਂਚ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਹਮਲੇ ਲਈ ਇਰਾਨ ਦੀ ਵਿਸਫੋਟਕਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੀ ਰਿਮੋਟ-ਕੰਟਰੋਲ ਵਾਲੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 6 ਮਾਰਚ ਨੂੰ 'Safeen Prestige' ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੀ ਇੱਕ ਟੱਗਬੋਟ (Tugboat) 'ਤੇ ਵੀ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਦੇ ਜਲਡਮਰੂ ਵਿੱਚ ਗੋਲੇ ਸੁੱਟੇ ਗਏ।

Strait of Hormuz: ਤਾਜ਼ਾ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ (7-11 ਮਾਰਚ)

7 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਜੁਬੈਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵੀ ਡਰੋਨ ਹਮਲੇ ਦੀ ਖਬਰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਮਲੇ ਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਕੱਢਣਾ ਪਿਆ। 11 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਤੇਜ਼ੀ ਆਈ ਜਦੋਂ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ 'Mayuree Naree', ਜਾਪਾਨ ਦੇ 'One Majesty' ਅਤੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਦੇ 'Star Gwyneth' 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਹੋਏ। ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਅਮਲੇ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਖਾਲੀ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਮੂਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

Strait of Hormuz: ਖਾੜੀ ਸੰਕਟ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ: ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ

ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੇ ਜਲਡਮਰੂ (Strait of Hormuz) ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖੇਤਰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ਦੀ "ਸ਼ਾਹਰਗ" ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਮਾਮੂਲੀ ਹਲਚਲ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਛਾਲਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਮਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਕੱਚੇ ਤੇਲ (Crude Oil) ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈਣ ਦਾ ਡਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਪਲਾਈ ਘਟਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਦਰਾਮਦ (Import) ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਲੰਬਾ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Strait of Hormuz: ਸਮੁੰਦਰੀ ਰੂਟ ਅਤੇ ਵਧਦਾ ਬੀਮਾ ਖਰਚਾ

ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਘਟ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ "ਯੁੱਧ ਜੋਖਮ ਬੀਮਾ" (War Risk Insurance) ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹੁਣ ਖਾੜੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗੇ ਰਸਤਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਖਰਚਾ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਖਪਤਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।