Explainer Gold Reserve: ਭਾਰਤੀ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਵੱਲੋਂ 12 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸੋਨਾ ਵੇਚਣ ਬਾਰੇ ਕੀ ਹੈ ਅਸਲ ਸੱਚ ? ਜਾਣੋ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲਾ ਦੇ ਸੂਤਰਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ...

ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ RBI ਨੇ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 22 ਮਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਦੋ ਹਫਤਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲਗਪਗ 12 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸੋਨਾ ਵੇਚਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲਗਪਗ 7.5 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਸੰਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਇੱਥੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ RBI ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤ 'ਤੇ ਦਰਾਮਦ ਡਿਊਟੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਆਮ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਉੱਚੀ ਡਿਊਟੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੁਲੀਅਨ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਕੜੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ RBI ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਖਵੇਂ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਸੰਪਤੀਆਂ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ

ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਸੂਤਰਾਂ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ 12 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸੋਨਾ ਵੇਚਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਨੇ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਵਧਦੇ ਦਰਾਮਦ ਬਿੱਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ 22 ਮਈ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਏ ਦੋ ਹਫਤਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 12 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸੋਨਾ ਵੇਚਿਆ ਸੀ। ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਸੂਤਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਵੱਲੋਂ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਆਰਬੀਆਈ ਦੀ 2025-26 ਲਈ ਤਾਜ਼ਾ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਕੋਲ ਸੋਨੇ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤ ਦੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦਾ ਹੈ। ਆਰਬੀਆਈ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, "31 ਮਾਰਚ, 2026 ਤੱਕ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਕੋਲ ਕੁੱਲ ਸੋਨਾ 880.52 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ 31 ਮਾਰਚ, 2025 ਤੱਕ ਇਹ 879.58 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 0.94 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।"

ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ

ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਕੋਲ ਰੱਖੇ ਕੁੱਲ 880.52 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚੋਂ 312.32 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਇਸ਼ੂ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ 568.20 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਬੈਂਕਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਖਾਤੇ ਇਹ ਵੀ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਲੋਬਲ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦੇ ਘਟਣ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਬੈਂਕਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਰੱਖੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026 ਦੌਰਾਨ 63.6 ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਇਹ ਵੀ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 31 ਮਾਰਚ, 2025 ਦੇ 668.33 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 31 ਮਾਰਚ, 2026 ਨੂੰ 691.11 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਸੀ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦਾ ਮੁੱਲ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ 78.18 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 115.40 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਰਬੀਆਈ ਦੀ ਆਡਿਟ ਕੀਤੀ ਬੈਲੇਂਸ ਸ਼ੀਟ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਡੇਟਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ 12 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।