Explainer: ਪੱਗ, ਪੰਜਾਬੀ, ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਕੋਚੇਲਾ ਤੋਂ ਮੈਟ ਗਾਲਾ ਤੱਕ; Diljit Dosanjh ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਜਿੱਤੀ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ?
ਜਦੋਂ ਐਕਟਰ-ਸਿੰਗਰ ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ 'ਕੋਚੇਲਾ ਵੈਲੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਆਰਟਸ ਫੈਸਟੀਵਲ' (Coachella) ਦੇ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ...
ਜਦੋਂ ਐਕਟਰ-ਸਿੰਗਰ ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ 'ਕੋਚੇਲਾ ਵੈਲੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਆਰਟਸ ਫੈਸਟੀਵਲ' (Coachella) ਦੇ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਇਹੀ ਉਹ ਅੰਦਾਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਦਿਲਜੀਤ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ (ਸੱਭਿਆਚਾਰ) ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਵਾਦ ਵੀ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
'ਸਤਲੁਜ' (ਪੰਜਾਬ '95) ਫਿਲਮ 'ਤੇ ਨਵਾਂ ਵਿਵਾਦ ਕੀ ਹੈ ?
ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਫਿਲਮ 'ਸਤਲੁਜ' (ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ 'ਪੰਜਾਬ '95' ਸੀ), ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ZEE5 ਓਟੀਟੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਦਿਲਜੀਤ ਦੇ ਉਸ ਕੰਮ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਫਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ: ਹਨੀ ਤਰੇਹਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹੇਠ ਬਣੀ ਇਹ ਫਿਲਮ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ (Human Rights Activist) ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਤਿਵਾਦ ਦੇ ਦੌਰ ਦੌਰਾਨ ਹੋਏ ਕਥਿਤ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਤਲਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀ: ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ (CBFC) ਨਾਲ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਕਾਰਨ ਇਹ ਫਿਲਮ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲਟਕਦੀ ਰਹੀ। ਅਖੀਰ 3 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਇਹ ZEE5 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ZEE5 ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਸਤੇ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਦਿਲਜੀਤ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਰਿਸ਼ਤਾਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦਿਲਜੀਤ ਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਈ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ:
ਉੜਤਾ ਪੰਜਾਬ (2016): ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁਲੀਸ ਅਫਸਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਵੀ ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ (CBFC) ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਲੜਨੀ ਪਈ ਸੀ।
ਜੋਗੀ (2022): ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲਜੀਤ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ ਜੋ 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਚਮਕੀਲਾ (2024): ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਵਾਦਿਤ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਚਮਕੀਲਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਨ।
ਮੈਂ ਵਾਪਿਸ ਆਊਂਗਾ: ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ 1947 ਦੀ ਵੰਡ (ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ) ਦੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਡੰਕਾਇਨ੍ਹਾਂ ਗੰਭੀਰ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਿਲਜੀਤ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਚਮਕਾਇਆ ਹੈ:
ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ 'ਕੋਚੇਲਾ' (Coachella) ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪਰਫਾਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣੇ।
ਉਹ ਮੈਟ ਗਾਲਾ (Met Gala) ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਸਰਟ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਹਾਊਸਫੁੱਲ' (ਸਾਰੀਆਂ ਟਿਕਟਾਂ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ) ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਿੱਟਾ (Conclusion):
ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦਿਲਜੀਤ ਅੱਜ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
