Explainer: ਮਹਿੰਗੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਸਖ਼ਤ Visa ਨਿਯਮ: ਕੀ UK ਅਜੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਹੈ !

ਸਤੰਬਰ 2026 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਾਲ 2026-27 ਲਈ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਜੇ ਵੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਡਿਗਰੀ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਮਹਿੰਗੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਖਰੀਦਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਨਗੇ ?

ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਮੁੱਖ ਤਾਕਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੈਕਚਰ ਹਾਲਾਂ ਨੂੰ ਭਰਦੇ ਹਨ, ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਅਰਬਾਂ ਪੌਂਡ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਵਧਦੀ ਲਾਗਤ, ਸਖ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲ ਰਹੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਬਹੁਤ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ।

1. ਮੌਜੂਦਾ ਅੰਕੜੇ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ?

ਵੀਜ਼ਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ: ਦਸੰਬਰ 2025 ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਏ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਯੂ.ਕੇ. ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੁੱਲ ਸਪਾਂਸਰਡ ਸਟੱਡੀ ਵੀਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 23 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ\B ਹਿੱਸਾ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਲਗਪਗ 95,000 ਸਟੱਡੀ ਵੀਜ਼ੇ\B ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

ਭਾਰਤ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ।

2. ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਖਰਚਾ

ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ (MEA) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰੋਥ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2025 ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਜੇ ਵੀ 1.2 ਮਿਲੀਅਨ (12 ਲੱਖ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਪਰਿਵਾਰ ਖਰਚੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਫਾਇਦੇ (Value for money) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਖ਼ਤ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹਨ।

ਖਰਚੇ ਦਾ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ:

ਟਿਊਸ਼ਨ ਫੀਸ: ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਮਾਸਟਰਸ ਕੋਰਸ ਦੀ ਫੀਸ 20,000 ਪੌਂਡ ਤੋਂ 40,000 ਪੌਂਡ (ਲਗਪਗ 23 ਲੱਖ ਤੋਂ 46 ਲੱਖ ਰੁਪਏ) ਹੈ।

ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦਾ ਖਰਚਾ: ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਹਰ ਮਹੀਨੇ 1,500 ਪੌਂਡ (ਲਗਪਗ 1.7 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ) ਦਾ ਫੰਡ ਦਿਖਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਹਾਇਸ਼, ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਖਰਚਾ 16 ਲੱਖ ਤੋਂ 22 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਕੁੱਲ ਖਰਚਾ: ਵੀਜ਼ਾ ਫੀਸ, ਹੈਲਥ ਚਾਰਜ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਟਿਕਟਾਂ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਮਾਸਟਰਸ ਡਿਗਰੀ ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ 40 ਲੱਖ ਤੋਂ 70 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (RBI) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ 3.71 ਅਰਬ ਡਾਲਰ\B ਖਰਚ ਕੀਤੇ, ਜੋ 2018 ਨਾਲੋਂ 31% ਵੱਧ ਹੈ।

3. ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਰਾਏ: ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਡਿਗਰੀ 'ਗਾਰੰਟੀ' ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸ਼ਿਤੀਜ ਕਪੂਰ (ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਦੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ):ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਡਿਗਰੀ ਹੁਣ ਸਮਾਜਿਕ ਤਰੱਕੀ (social mobility) ਦਾ 'ਪਾਸਪੋਰਟ' ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ 'ਵੀਜ਼ਾ' ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਡਿਗਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਤਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਕੋਈ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ, ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ (AI ਆਦਿ) ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵਧਣਾ ਹੈ।

4. ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤੀ (ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਰੂਟ ਵੀਜ਼ਾ) : ਭਾਰਤੀਆਂ ਲਈ ਯੂ.ਕੇ. ਜਾਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ 'ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਰੂਟ ਵੀਜ਼ਾ' (Post-Study Work) ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2 ਸਾਲ (ਪੀਐੱਚਡੀ ਲਈ 3 ਸਾਲ) ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕੰਮ ਲੱਭਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਵਾਂ ਬਦਲਾਅ: ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਜਨਵਰੀ 2027 ਤੋਂ ਇਸ 2 ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ 18 ਮਹੀਨੇ (ਡੇਢ ਸਾਲ) ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਜੋ ਬੱਚੇ ਸਤੰਬਰ 2026 ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੋਮ ਆਫ਼ਿਸ ਦੇ 2025 ਦੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਪੇਪਰ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਰਕਾਰ ਅਜਿਹਾ ਸਿਸਟਮ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ।

5. ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਪਾਰਟਨਰ ਹੈ

ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਭਾਸਕਰ ਵੀਰਾ (ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋ-ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ): ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਰਿਸਰਚ ਪਾਰਟਨਰ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਰਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ 'ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ-ਇੰਡੀਆ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀਜ਼' ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਸੇ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

6. ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ

ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਡਿਗਰੀ ਲੈਣ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਂਪਸ ਖੋਲ੍ਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ:

ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਸਾਊਥੈਂਪਟਨ — ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ

ਕੋਵੈਂਟਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ— ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਗਿਫਟ ਸਿਟੀ (GIFT City) ਵਿੱਚ

ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਐਬਰਡੀਨ — ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ

ਮੁੰਬਈ ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਸੀ.ਓ.ਓ. ਡਾ. ਰਾਹੁਲ ਚੌਧਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹਾਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਉਦਾਰ ਵੀਜ਼ਾ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਨਿਯਮ ਸਖ਼ਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਬਿਹਤਰ ਵਿਕਲਪ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹਨ। ਐਬਰਡੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹੀ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਸਿੱਟਾ

ਅੱਜ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਦਿੱਲੀ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਬੰਗਲੁਰੂ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਇੰਨੇ ਪੈਸੇ ਖਰਚ ਕੇ ਯੂ.ਕੇ. ਜਾਣਾ ਸਹੀ ਹੈ ? ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਆਪਣੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰੇ ਫਾਇਦੇ ਅਤੇ ਮੌਕਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ।