Explainer: ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਮੋਬਾਈਲ ! PGI ਦੀ ਇਹ ਚਿਤਾਵਨੀ ਹਰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਲਈ ਹੈ ਜ਼ਰੂਰੀ

ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਬੱਚਾ ਵੀ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮੋਬਾਈਲ ਜਾਂ ਟੀਵੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਨਾਲ ਚਿਪਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਡਿਜੀਟਲ ਗੈਜੇਟਸ (ਮੋਬਾਈਲ, ਟੈਬਲੇਟ ਆਦਿ) ਦੀ ਵਧਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਡ-ਕੁੱਦ ਖੋਹ ਲਿਆ ਹੈ।

ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ 'ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਦਿਵਸ' ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ (PGI) ਦੇ ਪੀਡੀਆਟ੍ਰਿਕਸ (ਬਾਲ ਰੋਗ) ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਭਵਨੀਤ ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਖੇਡਣਾ-ਕੁੱਦਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਖੇਡਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਸਲ ਵਿਕਾਸ

ਪ੍ਰੋ. ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਖੇਡਣਾ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਅਸਲ ਕੰਮ ਹੈ। ਖੇਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨਾ (ਸੰਵਾਦ), ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣਾ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ।

ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਟਾਈਮ (ਮੋਬਾਈਲ/ਟੀਵੀ ਦੇਖਣ) ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ:

ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਕਾਗਰਤਾ (Focus) ਦੀ ਕਮੀ, ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਰਿਪੋਰਟ ?'

ਇੰਡੀਅਨ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਪੀਡੀਆਟ੍ਰਿਕਸ (2026)' ਦੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ (Study) ਅਨੁਸਾਰ:

68 ਫੀਸਦੀ ਬੱਚੇ 18 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੋਬਾਈਲ ਜਾਂ ਟੀਵੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੇਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਲਗਪਗ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ (One-Third)\B ਬੱਚੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਹੁਨਰ (Physical Skills) ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਜੋ ਬੱਚੇ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ (Communication Skills) ਬਹੁਤ ਬਿਹਤਰ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ।

ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ

ਪ੍ਰੋ. ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ:

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕ੍ਰੀਨ (ਮੋਬਾਈਲ/ਟੀਵੀ) ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਦੂਰ ਰੱਖੋ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਓ।

ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਖੇਡ ਦਿਵਸ ਦੀ ਥੀਮ 'ਖੇਡ ਬਚਾਓ, ਬਚਪਨ ਬਚਾਓ' ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਖੇਡਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।