Explainer: ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਦਾ ਬੇਜ਼ੁਬਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕਹਿਰ ! ; ਬੇਸੁੱਧ ਹੋ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਪੰਛੀ !
ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਐਨ.ਸੀ.ਆਰ. ਵਿੱਚ ਪੈ ਰਹੀ ਭਿਆਨਕ ਲੂ (Heatwave) ਅਤੇ 45 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੋਂ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਪਮਾਨ ਕਾਰਨ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਅਵਾਰਾ ਜਾਨਵਰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ...
ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਐਨ.ਸੀ.ਆਰ. ਵਿੱਚ ਪੈ ਰਹੀ ਭਿਆਨਕ ਲੂ (Heatwave) ਅਤੇ 45 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੋਂ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਪਮਾਨ ਕਾਰਨ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਅਵਾਰਾ ਜਾਨਵਰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਦਦ ਦੇ ਫ਼ੋਨ (Distress calls) ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੇ ਹਨ।
ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ (ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ)
ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਕਬੂਤਰ: 'ਅਭੈ ਦਾਨਮ ਹਸਪਤਾਲ' ਮੁਤਾਬਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ 20 ਦੇ ਕਰੀਬ ਮਾਮਲੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ (50% ਵਾਧਾ)। ਕਬੂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 'ਪੀਜਨ ਪੌਕਸ' (Pigeon pox) ਨਾਮਕ ਵਾਇਰਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵੱਡੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਬੇਹਾਲੀ: ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਅਤੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 70 ਤੋਂ 80 ਮਾਮਲੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ (ਡੀਹਾਈਡ੍ਰੇਸ਼ਨ) ਕਾਰਨ ਇੱਲ੍ਹ, ਕਾਲੀਆਂ ਇੱਲ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੋਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹਨ।
ਗਲੀਆਂ ਦੇ ਜਾਨਵਰ: ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਕੂੜਾ ਜਲਦੀ ਸੜਨ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਅਵਾਰਾ ਕੁੱਤੇ, ਬਿੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ\B ਪੇਟ ਦੇ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ (Gastro infections) ਅਤੇ ਟੌਕਸਿਟੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਵੀ ਲੂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਿਲਣ-ਜੁਲਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹਨ।
ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜ ਮੁਢਲੀ ਸਹਾਇਤਾ: ਬਚਾਏ ਗਏ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਓ.ਆਰ.ਐੱਸ. (ORS) ਅਤੇ ਫਲੂਈਡਜ਼ (ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ) ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਇਲਾਜ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਬਚਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ: 'ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਜੀਵ ਦਇਆ ਪਰਿਵਾਰ' ਵੱਲੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 40 ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੰਛੀ ਬਚਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 10,000 ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਮੁਫ਼ਤ ਵੰਡੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ?
'ਬਰਡ ਕਾਊਂਟ ਇੰਡੀਆ' ਦੇ ਪੰਕਜ ਗੁਪਤਾ ਅਨੁਸਾਰ:
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਪੰਛੀ ਗਰਮੀ ਦੇ ਆਦੀ ਹਨ, ਪਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ\B ਨੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ।
ਜਲਗਾਹਾਂ (Wetlands) ਦਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਹਰਿਆਵਲ (Green cover) ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟਣਾ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ (ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?)
ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ ਪਾਣੀ: ਆਪਣੀ ਬਾਲਕੋਨੀ, ਛੱਤ ਜਾਂ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦਾ ਕਟੋਰਾ ਰੱਖੋ। ਪਰ ਧਿਆਨ ਰਹੇ ਕਿ ਬਰਤਨ ਛਾਂਦਾਰ ਜਗ੍ਹਾ\B 'ਤੇ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਧੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਜਲਦੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਦਿਨ ਵਿੱਚ 2 ਵਾਰ ਸਫ਼ਾਈ: ਕਟੋਰੇ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੁਬਾਰਾ ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਣੀ ਭਰੋ।
ਚੋਗੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ: ਪੰਛੀ ਆਪਣਾ ਖਾਣਾ ਖ਼ੁਦ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹੈ।
ਅਵਾਰਾ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ: ਗਲੀਆਂ ਦੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੀ ਛਾਂ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ।
