Explainer: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ 5 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਖਪਤ

ਭਾਰਤ ਨੇ 2024-25 ਵਿੱਚ 'ਇੰਡੀਅਨ ਮੇਡ ਫੌਰਨ ਲਿਕਰ' (IMFL) ਦੇ 40 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇਸ ਵੇਚੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ — ਜੋ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ 12.5 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹੈ — ਕੁੱਲ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ 22ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੰਬਰਾਂ ਨੂੰ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤਸਵੀਰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਖਪਤ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੀਣ ਦੀ ਦਰ ਕੌਮੀ ਔਸਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਚ-ਖਪਤ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ 'ਕਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਅਲਕੋਹਲਿਕ ਬੇਵਰੇਜ ਕੰਪਨੀਜ਼' (CIAB) ਵੱਲੋਂ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਘੋਖ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਖਰਚ ਕਰਨ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਸ਼ਕਤੀ, ਇੱਕ ਉਦਾਰ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਲਾਗੂਕਰਨ ਹੈ।

ਯੂਟੀ ਦੀ ਆਬਕਾਰੀ ਨੀਤੀ ਤਿੰਨ ਥੰਮ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ: ਡੀਸੀ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਆਬਕਾਰੀ ਨੀਤੀ ਤਿੰਨ ਥੰਮ੍ਹਾਂ — ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ, ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਲਾਗੂਕਰਨ 'ਤੇ ਬਣੀ ਹੈ। ਡਿਜੀਟਲ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੇ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ਦਾ ਜਲਦੀ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸਾਡੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੂਟੀ ਦੇ ਡੀਸੀ-ਕਮ-ਐਕਸਾਈਜ਼ ਐਂਡ ਟੈਕਸੇਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨਿਸ਼ਾਂਤ ਕੁਮਾਰ ਯਾਦਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਮਾਲੀਏ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਲਾਗੂਕਰਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

CIABC ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੌਮੀ IMFL ਵਿਕਰੀ 2023-24 ਵਿੱਚ 39.62 ਕਰੋੜ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 2024-25 ਵਿੱਚ 40.17 ਕਰੋੜ ਕੇਸ ਹੋ ਗਈ — ਜੋ ਕਿ 1.38% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਇਸ ਮਾਰਕੀਟ 'ਤੇ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਸਾਰੀ IMFL ਦਾ ਲਗਪਗ 58% ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਕੱਲੇ ਕਰਨਾਟਕ ਨੇ 6.88 ਕਰੋੜ ਕੇਸ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਨੇ 6.47 ਕਰੋੜ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਨੇ 3.71 ਕਰੋੜ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੇ 3.55 ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਨੇ 2.30 ਕਰੋੜ ਕੇਸ ਵੇਚੇ।

ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਯੂਪੀ ਨੇ 2.51 ਕਰੋੜ ਕੇਸ (ਰੈਂਕ 6), ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੇ 1.37 ਕਰੋੜ (ਰੈਂਕ 9) ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਨੇ 1.18 ਕਰੋੜ (ਰੈਂਕ 11) ਵੇਚੇ। ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 1.18 ਕਰੋੜ ਕੇਸ ਵੇਚੇ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ ਲਗਪਗ 6% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜ ਹੈ, ਨੇ 2.72 ਕਰੋੜ ਕੇਸ ਵੇਚੇ ਅਤੇ 5ਵੇਂ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਹੈ।

CIABC ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਪੱਧਰੀ ਅੰਕੜੇ ਸਿਰਫ਼ IMFL ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸਕੀ, ਰਮ, ਬ੍ਰਾਂਡੀ, ਜਿਨ, ਵੋਡਕਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਘਰੇਲੂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹੋਰ ਸਪਿਰਿਟਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਪੋਰਟਿਡ ਫੌਰਨ ਲਿਕਰ (IFL) ਜਾਂ ਦੇਸੀ ਸ਼ਰਾਬ (CL) ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਯੂਟੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਤਿੰਨੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ — IMFL, IFL ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਸ਼ਰਾਬ — ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਖਪਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਖਪਤ

ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਜਾਂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਰਗੇ ਰਾਜ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਬਾਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਾਜ਼ਨ 142 ਕਰੋੜ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ 40.17 ਕਰੋੜ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਕੌਮੀ IMFL ਖਪਤ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਲਗਪਗ 0.28 IMFL ਕੇਸ ਬਣਦੀ ਹੈ — ਜੋ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ ਹੈ।

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ 17.39 ਲੱਖ IMFL ਕੇਸ (2024-25) ਇਸ ਦੀ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 12.5 ਲੱਖ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨਾਲ ਵੰਡੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਲਗਪਗ 1.39 IMFL ਕੇਸ ਬਣਦੇ ਹਨ — ਜੋ ਕਿ ਕੌਮੀ ਔਸਤ ਤੋਂ ਲਗਪਗ ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ 23.02 ਲੱਖ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਖਪਤ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਖਪਤ 1.84 ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ – ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ 6.5 ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।

ਇਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਕਰਨਾਟਕ, 6.88 ਕਰੋੜ IMFL ਕੇਸਾਂ ਅਤੇ ਲਗਪਗ 6.8 ਕਰੋੜ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਲਗਪਗ 1.01 ਕੇਸ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿਲੰਗਾਨਾ (3.71 ਕਰੋੜ ਕੇਸ, 3.9 ਕਰੋੜ ਆਬਾਦੀ) ਲਗਪਗ 0.95 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ (6.47 ਕਰੋੜ ਕੇਸ, 7.8 ਕਰੋੜ ਆਬਾਦੀ) ਲਗਪਗ 0.83 'ਤੇ ਹੈ। ਕੇਰਲ (2.30 ਕਰੋੜ ਕੇਸ, 3.6 ਕਰੋੜ ਆਬਾਦੀ) ਲਗਪਗ 0.64 ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਯੂਪੀ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ 0.22 ਅਤੇ 0.10 ਦੇ ਘੱਟ ਪ੍ਰਤੀ-ਵਿਅਕਤੀ ਅੰਕੜੇ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।

IMFL ਤੋਂ ਪਰੇ ਅੰਕੜੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ

ਅੰਕੜੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੂਟੀ ਨੇ 2025-26 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 23.02 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇਸ ਵੇਚੇ — ਜਿਸ ਵਿੱਚ 17,39,329 IMFL ਕੇਸ, 1,18,518 IFL ਕੇਸ ਅਤੇ 4,44,444 ਦੇਸੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਕੇਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 12.5 ਲੱਖ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਲਗਪਗ 1.84 ਕੁੱਲ ਕੇਸ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਲਗਪਗ 10 ਲੱਖ ਦੀ ਬਾਲਗ ਆਬਾਦੀ (15 ਸਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ) ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਕੁੱਲ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਖਪਤ ਲਗਪਗ 2.3 ਕੇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਬਾਲਗ ਹੈ — ਸਾਲਾਨਾ ਲਗਪਗ 28 ਬੋਤਲਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਾਲਗ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੋਗ ਆਬਾਦੀ (25 ਸਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ) ਦੇ ਲਗਪਗ 6.7 ਲੱਖ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਲਗਪਗ 3.44 ਕੇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਯੋਗ ਬਾਲਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਜਾਂ ਹਰ ਸਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਯੋਗ ਵਸਨੀਕ 41 ਬੋਤਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ। ਇਹ ਅਨੁਪਾਤ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਤੀ-ਵਿਅਕਤੀ ਖਪਤ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ: 13 ਕਰੋੜ ਬੋਤਲਾਂ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਜਾਰੀ

2021-22 ਤੋਂ 2025-26 (31 ਜਨਵਰੀ, 2026 ਤੱਕ) ਦੇ ਪੰਜ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਤਿੰਨੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ — IMFL, IFL ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਸ਼ਰਾਬ — ਦੀ ਕੁੱਲ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਿਕਰੀ 1,10,09,027 ਕੇਸ ਰਹੀ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰਤੀ ਕੇਸ 12 ਬੋਤਲਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ, ਇਹ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਆਂ ਲਗਪਗ 13.21 ਕਰੋੜ ਬੋਤਲਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਲਾਨਾ ਉਛਾਲ 2022-23 ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਕੁੱਲ ਖਪਤ 19,48,149 ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 22,59,259 ਕੇਸ ਹੋ ਗਈ — ਜੋ ਕਿ ਲਗਪਗ 16% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੈ। 

ਇਹ ਉਸ ਸਾਲ ਆਬਕਾਰੀ ਨੀਤੀ ਦੀ ਮੁੜ-ਕੈਲੀਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀ ਨਿਲਾਮੀ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਖਪਤ ਸਾਲਾਨਾ 22 ਲੱਖ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025-26 ਲਈ, 31 ਜਨਵਰੀ ਤੱਕ ਖਪਤ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 23,02,291 ਕੇਸ ਹਨ — ਜੋ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਫਰਵਰੀ ਅਤੇ ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਰੁਝਾਨ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਆਰਾਮ ਨਾਲ 24 ਲੱਖ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। 2025-26 ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ CIABC ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਸੇ ਨੌਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ IMFL ਵਿਕਰੀ ਕੁੱਲ 32.09 ਕਰੋੜ ਕੇਸ ਸੀ।

5 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 3,974 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮਾਲੀਆ

ਖਪਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਨੇ ਯੂਟੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿੱਤੀ ਰਿਟਰਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰਤ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, 2021-22 ਤੋਂ 2025-26 (31 ਜਨਵਰੀ ਤੱਕ) ਦੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਆਬਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ 3,974 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਲ-ਵਾਰ, ਆਬਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ 2021-22 ਵਿੱਚ 724.60 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਰਿਹਾ, 2022-23 ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਕੇ 863.37 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੋ ਗਿਆ — ਜੋ ਕਿ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਲ ਸੀ — 2023-24 ਵਿੱਚ 738.53 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਇਹ 2024-25 ਵਿੱਚ 801.14 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ 31 ਜਨਵਰੀ, 2026 ਤੱਕ 2025-26 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 846.66 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਸਾਲ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਉਚਾਈ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮਾਲੀਆ ਮੁਖੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ ਵੈਂਡਾਂ (L-2/L-14A) ਤੋਂ ਲਾਇਸੈਂਸ ਫੀਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ (31 ਜਨਵਰੀ ਤੱਕ) ਵਿੱਚ, ਇਕੱਲੇ ਵੈਂਡਾਂ ਤੋਂ ਲਾਇਸੈਂਸ ਫੀਸਾਂ ਨੇ 482.71 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਬਕਾਰੀ ਲੇਵੀ — ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਬਕਾਰੀ ਡਿਊਟੀ, ਆਯਾਤ ਫੀਸ, ਪਰਮਿਟ ਫੀਸ ਅਤੇ ਲਾਇਸੈਂਸਧਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤੀ ਵਾਧੂ ਲਾਇਸੈਂਸ ਫੀਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ — ਨੇ 272.18 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੁਲਾਂਕਣ ਫੀਸ (Assessment fee) ਨੇ 33.24 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਜੋੜੇ। ਆਬਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਲਗਾਤਾਰ ਯੂਟੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਗੈਰ-ਜੀਐਸਟੀ ਮਾਲੀਆ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਨਿਲਾਮੀ, ਵਧਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪ੍ਰਚੂਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਵੈਂਡਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਨਿਲਾਮੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੂਟੀ ਨੇ 2024-25 ਵਿੱਚ 84 ਲਾਇਸੈਂਸ ਇਕਾਈਆਂ (97 ਵੈਂਡਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ) ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਾਲ 2025-26 ਵਿੱਚ 97 ਵੈਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੈਂਡ ਕਲੱਸਟਰਾਂ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਇੱਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਰਾਖਵੀਂ ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਬੋਲੀ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025-26 ਵਿੱਚ, 30 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਦੇ ਨਿਲਾਮੀ ਅੰਕੜੇ 414 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਾਖਵੀਂ ਕੀਮਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 529 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਨਾਲ 97 ਵੈਂਡਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਜੋ ਕਿ ਰਾਖਵੀਂ ਕੀਮਤ ਨਾਲੋਂ 28.05% ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਹੈ।

ਇਹ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਲਾਮੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪ੍ਰਚੂਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। 2025-26 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਵੈਂਡ ਪਲਸੋਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 10 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਰਾਖਵੀਂ ਕੀਮਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 14 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਬੋਲੀ ਖਿੱਚੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਪ੍ਰਚੂਨ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੈਕਟਰ 25 ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੈਂਡ 2,08,21,455 ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਾਖਵੀਂ ਕੀਮਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 2,08,51,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਸਤੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਸੀ।

ਲਾਗੂਕਰਨ: ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦੁੱਗਣੇ ਹੋਏ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਆਬਕਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਲਾਗੂਕਰਨ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਤੇਜ਼ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ — ਆਬਕਾਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ, ਕਬਜ਼ੇ, ਵਿਕਰੀ, ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਟੈਕਸਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ — ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੇ ਹਨ। 2021-22 ਵਿੱਚ, ਰਿਟੇਲ ਸੇਲ ਵੈਂਡਾਂ ਅਤੇ ਸਪਲਾਇਰਾਂ (53), ਬਾਰਾਂ (4) ਅਤੇ ਬੋਤਲਿੰਗ ਪਲਾਂਟਾਂ (2) ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 59 ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।

2024-25 ਵਿੱਚ, ਕੁੱਲ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦੁੱਗਣੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਕੇ 114 ਹੋ ਗਏ — ਜੋ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ — ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਟੇਲ ਵੈਂਡਾਂ ਅਤੇ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਵਿੱਚ 102 ਮਾਮਲੇ, ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 11 ਅਤੇ ਬੋਤਲਿੰਗ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025-26 ਵਿੱਚ, ਲਾਗੂਕਰਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹਮਲਾਵਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਰਿਟੇਲ ਵੈਂਡਾਂ ਅਤੇ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ 78 ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ (ਅੰਸ਼ਕ ਅੰਕੜੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ), ਜਿਸ ਵਿਰੁੱਧ ਹੁਣ ਤੱਕ 13 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਪੈਨਲਟੀ ਵਸੂਲੀ ਗਈ ਹੈ।

ਕੀ ਹੈ ਕੇਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੇਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਮਾਪ

ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ 'case' (ਕੇਸ) ਤੋਂ ਭਾਵ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਦੀ ਪੈਕਿੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਮਾਪ (Standard Unit of Measurement) ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ 'ਕੇਸ' ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:9 ਲੀਟਰ ਸ਼ਰਾਬ: ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 9 ਲੀਟਰ ਸ਼ਰਾਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਬੋਤਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ: ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕੇਸ ਵਿੱਚ 750ml ਦੀਆਂ 12 ਬੋਤਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ($12 \times 750ml = 9000ml$ ਜਾਂ 9 ਲੀਟਰ)।ਜੇਕਰ ਬੋਤਲਾਂ ਦਾ ਸਾਈਜ਼ ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ (ਜਿਵੇਂ 375ml ਜਾਂ 180ml), ਤਾਂ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਬੋਤਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੁੱਲ ਮਾਤਰਾ 9 ਲੀਟਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ 1.39 ਕੇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਖਪਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਔਸਤ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 16 ਤੋਂ 17 ਬੋਤਲਾਂ (750ml ਵਾਲੀਆਂ) ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।