ਭਾਰਤੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ ਸਾਖ
ਗਲੋਬਲ ਪਾਸਪੋਰਟ ਇੰਡੈਕਸ 2026 ਵਿੱਚ 200 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ 125ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਹੈਨਲੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਇੰਡੈਕਸ (ਜੋ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 80ਵੇਂ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ) ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਵੀਜ਼ਾ-ਮੁਕਤ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਰੈਂਕਿੰਗ...
ਗਲੋਬਲ ਪਾਸਪੋਰਟ ਇੰਡੈਕਸ 2026 ਵਿੱਚ 200 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ 125ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਹੈਨਲੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਇੰਡੈਕਸ (ਜੋ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 80ਵੇਂ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ) ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਵੀਜ਼ਾ-ਮੁਕਤ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਰੈਂਕਿੰਗ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਗਲੋਬਲ ਪਾਸਪੋਰਟ ਇੰਡੈਕਸ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ, ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਪਰਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੱਛੜਨਾ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯਾਤਰਾ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ ਸਗੋਂ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਲਮੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਰੋੜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਸਪੋਰਟ ਪਾਵਰ ਰੈਂਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੋਬਿਲਿਟੀ ਸਕੋਰ 72 ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 30 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਵੀਜ਼ਾ ਜਾਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਹੈ ਅਤੇ 42 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਵੀਜ਼ਾ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਅੱਜ ਵੀ ਲੰਬੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵੀਜ਼ਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਵੀਜ਼ੇ ਦੀਆਂ ਇਹ ਅੜਚਨਾਂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਨੌਕਰੀਪੇਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਸਭ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੋੜਾ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਰ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਾਗਜ਼ਾਤ ਦਾ ਬੋਝ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਪਸੀ ਸਮਝੌਤੇ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਹਿਯੋਗ, ਪਰਵਾਸ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਹੀ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਕਿੰਨੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਨਾਲ ਸਰਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਣ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੁਧਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਤਰੱਕੀ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਬਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਵੀਡਨ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਫਿਨਲੈਂਡ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਯਾਤਰਾ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਿਹਤਰ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਮਾਹੌਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਲਮੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਸ ਰੈਂਕਿੰਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੀਜ਼ਾ ਸਮਝੌਤੇ ਵਧਾਉਣਾ, ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ, ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ, ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ ਸਾਖ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪਾਸਪੋਰਟ ਸਿਰਫ਼ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਤਾਕਤ, ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਾਖ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
