ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਜਿੱਤ
ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਕੰਪਨੀ ‘ਐਨਥ੍ਰੋਪਿਕ’ ਵੱਲੋਂ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ 1.5 ਅਰਬ ਡਾਲਰ (ਲਗਪਗ 150 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ) ਦਾ ਹਰਜਾਨਾ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼, ਲੇਖਕੀ ਹੱਕਾਂ (ਕਾਪੀਰਾਈਟ) ਦੇ ਹੱਕਦਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ...
ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਕੰਪਨੀ ‘ਐਨਥ੍ਰੋਪਿਕ’ ਵੱਲੋਂ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ 1.5 ਅਰਬ ਡਾਲਰ (ਲਗਪਗ 150 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ) ਦਾ ਹਰਜਾਨਾ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼, ਲੇਖਕੀ ਹੱਕਾਂ (ਕਾਪੀਰਾਈਟ) ਦੇ ਹੱਕਦਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਏ ਆਈ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਚੋਰੀ-ਛਿਪੇ ਵਰਤੀਆਂ ਹਨ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਐਨਥ੍ਰੋਪਿਕ ਨੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਵਾਲੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਡਾਊਨਲੋਡ ਅਤੇ ਸਟੋਰ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਾਲੀ ਹਰਜਾਨੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਮਲਾ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਏ ਆਈ ਇੰਡਸਟਰੀ ਲਈ ‘ਨੈਪਸਟਰ ਵਰਗੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ’ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2000 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮੇਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੇ ਨੈਪਸਟਰ ਅਤੇ ਗ੍ਰੋਕਸਟਰ ਵਰਗੀਆਂ ਫਾਈਲ-ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ’ਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਗਾਣੇ, ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੰਡਣ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੂਲ ਰਚਨਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਯੋਗ ਮੁੱਲ ਤਾਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਇਸ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹੁਣ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਏ ਆਈ ਸੰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ’ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਵਿਸ਼ਾਲ ਡੇਟਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਇਹ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਏ ਆਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈਣ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਣਦਾ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਦੇਣ। ਹੋਰ ਵੱਡੀਆਂ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੀ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੇ ਉਲੰਘਣ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਅਦਾਲਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਕਲਾਊਡ ਚੈਟਬੌਟ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਐਨਥ੍ਰੋਪਿਕ ਕੰਪਨੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ’ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਆਈ ਹੈ। ਹਰਜਾਨਾ ਭਰਨ ਦੇ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੇ ਬਾਕੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਰਾਹ ’ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਲੇਖਕੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ। ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਗਤ ਅਤੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਅਦਾਰੇ ਏ ਆਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਲਾਇਸੈਂਸਿੰਗ ਸਮਝੌਤੇ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਈਨਾਂ ਲਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ’ਚ ਇਹ ਰਾਜ਼ੀਨਾਮਾ ਇੱਕ ਸਾਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਜੇਕਰ ਏ ਆਈ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਦਾ ਵੀ ‘ਓਪਨ-ਏ ਆਈ’ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੋਟੀ ਦੀ ਡਿਵੈਲਪਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਮਾਡਲਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਚਾਲਿਤ ਏਜੰਟ ਨੇ ਇੱਕ ਹੈਕਿੰਗ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਸੰਨ੍ਹ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਖ਼ੁਲਾਸੇ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਘੇਰਾ ਵੀ ਇਸ ਸੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਏ ਆਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖ਼ਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਇਹੋ ਤਾਕਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਾਮੀਆਂ ਦਾ ਨਜਾਇਜ਼ ਫ਼ਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
