ਇਰਾਨ ਯੁੱਧ, ਪੈਟਰੋਡਾਲਰ ਅਤੇ ਬਦਲਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਵਸਥਾ

ਮਾਰਚ 2026 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵੱਲੋਂ ਇਰਾਨ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 28 ਫਰਵਰੀ 2026 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਂ ਫੌਜੀ ਮੁੱਦੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਊਰਜਾ ਸਰੋਤਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਕਟ ਵਰਗੇ ਗਹਿਰੇ ਤੱਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਊਰਜਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਭੰਡਾਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਜਿਸ ਤਾਕਤ ਦਾ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਮੰਚ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਲੀਬੀਆ ਅਤੇ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਇਸ ਲੰਬੀ ਲੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।

ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਡਾਲਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਏ ਰਣਨੀਤਕ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦਾ ਵਪਾਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਤੇਲ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ।

ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਤੇਲ ਖ਼ਰੀਦਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਡਾਲਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਮੰਗ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਆਰਥਿਕ ਫਾਇਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਜਟ ਘਾਟੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਹੁਣ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਰਾਨ ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤੇਲ ਵਪਾਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਚੀਨ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਪਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਚੀਨੀ ਮੁਦਰਾ ਯੂਆਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਦਮ ਪੈਟਰੋਡਾਲਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਜੇ ਵੱਡੇ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇਸ਼ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਫਲਤਾਪੂਰਕ ਤੇਲ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਇਹ ਮਾਡਲ ਅਪਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਹੈਸੀਅਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਇਰਾਕ ਦੇ ਸੱਦਾਮ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਤੇਲ ਵਪਾਰ ਯੂਰੋ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਲੀਬੀਆ ਦੇ ਗੱਦਾਫੀ ਨੇ ਸੋਨੇ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਇਸ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰਜ਼ਾ 35 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਕਮ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਡਾਲਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭੰਡਾਰ ਮੁਦਰਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਇਸ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਡਾਲਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਫਿਰ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਦਲਾਅ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਿਕਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਕਲਪੀ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਕੇਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਇੱਕ ਅੰਤਰਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਧੁਰੇ ਵਾਲੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਹੁ-ਧੁਰਵੀ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇਸ ਪੂਰੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵੀ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਉੱਤੇ ਘਰੇਲੂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਬਾਅ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਿਡ-ਟਰਮ ਚੋਣਾਂ ਨੇੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵੰਡ ਗਹਿਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਐਪਸਟੀਨ ਮਾਮਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤਣਾਅ ਭਰਿਆ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਤਾਕਤਵਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਕਟ ਵਧਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਬਾਹਰੀ ਟਕਰਾਅ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਕਈ ਵਾਰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੋੜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਰੂਸ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਕਲ ਸਹਿਯੋਗ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਰਾਨੀ ਡਰੋਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਸਹਿਯੋਗ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਚੀਨ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਸੰਭਲ ਕੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਫੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੂਟਨੀਤੀ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਚੀਨ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਯੁੱਧ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਊਰਜਾ ਮਾਰਕੀਟ ਉੱਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੇਲ ਰਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਲਗਭਗ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਿਸ਼ਵ ਤੇਲ ਇਸ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਇਸ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਅਤੇ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ਰਤਾਂ ਕਠੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਰਾਨ ਨੇ ਇਸ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਆਵਾਜਾਈ ਲਗਭਗ ਰੁਕ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੇ ਟਕਰਾਅ ਲੰਬਾ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਹੋਰ ਵਧ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ’ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਫੌਜੀ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਕਈ ਫੌਜੀ ਢਾਂਚਿਆਂ, ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਖ਼ਮੇਨੇਈ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਰਾਨ ਦੀ ਜਵਾਬੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਰਾਨ ਨੇ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਜੰਗੀ ਮਾਡਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਗਰੁੱਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਬਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲਿਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ, ਯਮਨ ਵਿੱਚ ਹੂਤੀ ਅਤੇ ਇਰਾਕ-ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ ਗਰੁੱਪ ਇਸ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਹ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦਾ।

ਇਸ ਪੂਰੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਟਕਰਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਤਰੀ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਊਰਜਾ ਸਰੋਤਾਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਵੱਡਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੈ। ਪੈਟਰੋਡਾਲਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਥਿਕ ਦਬਦਬਾ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਧਰੁਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉੱਭਰਦੀ ਹਕੀਕਤ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਸ ਮੋੜ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਤੇਲ, ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਟਕਰਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਜ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਤਾਕਤ ਸੰਰਚਨਾ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਵਸਥਾ ਉੱਭਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸੰਪਰਕ:+61414101993