Canada: 'ਪੌਣਾਂ ਮੀਲ ਸਰਹੱਦ' ਤੇ 'ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਕਿਣਮਿਣ' ਪੁਸਤਕਾਂ ਉੱਪਰ ਵਿਚਾਰ ਗੋਸ਼ਟੀ

ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ 'ਸਹਿਜ ਵਿਹੜਾ' ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਵਰ੍ਹੇ ਛਪੀਆਂ ਦੋ ਕਵਿੱਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰੋਤੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉੱਪਰ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੰਪਾਦਕ ਤੇ ਉੱਘੇ ਲੇਖਕ ਸਿੱਧੂ ਦਮਦਮੀ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸਿੱਧੂ ਦਮਦਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 'ਪੌਣਾਂ ਮੀਲ ਸਰਹੱਦ' ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਗਿੱਲ ਜੈਪਾਲ ਦੀਆਂ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਜਾੜੇ ਦੇ ਦਰਦ ਦੀ ਕਾਵਿਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਮਾਲ ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਆਨ ਇੰਨੀਆਂ ਸੂਖਮ ਛੋਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਵੇਦਨਾ (ਪੀੜ) ਅੱਜ ਵੀ ਨਵੀਂ ਵਾਪਰੀ ਘਟਨਾ ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਰੂਪਕ ਅਤੇ ਕਲਾ ਪੱਖੋਂ ਕਵੀ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਹੜੇ ਦਾ ਧੰਨਭਾਗ ਹੈ।

ਦੂਜੀ ਪੁਸਤਕ 'ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਕਿਣਮਿਣ' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ (ਕੁਦਰਤ) ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਕਵਿੱਤਰੀ ਜੱਸ ਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਨਿਰੋਲ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਤਾਜ਼ਗੀ ਵਾਲੇ ਅਨੁਭਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੈਰ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਤੀਖਣ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਹੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੱਜ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਅਤੇ ਜੀਣ ਲਈ ਮੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਦਾ ਸੈਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਰਹੂਮ ਕਵੀ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੇ ਘਰ ਚਾਹ ਪੀਣ ਜਾਣਾ, ਉਸ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਕਾਵਿ ਸੰਵੇਦਨਾ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਤਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੂਲ (ਛੋਟੀ ਨਹਿਰ) ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਪੰਥਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਚਾਰਵਾਨਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ

ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਜੰਡਾਲੀ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਰੁਦਨ (ਦਰਦ) ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਣਗੇ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਜੈਪਾਲ ਦੀਆਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਇੰਨੇ ਡੂੰਘੇ ਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਤਾਜ਼ੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਵੰਡ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਉਹ ਪੰਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਜੈਪਾਲ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਾਸਲ ਹਨ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖ ਕੇ ਜੱਸ ਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਬਿਆਨ ਹੈ। ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਕਵਿੱਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਭਾਵੇਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ (ਕੁਦਰਤ) ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜੱਸ ਪ੍ਰੀਤ ਹੋਣਾ ਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਲਈ ਕਾਵਿਕ ਸੰਕੇਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਜੈਪਾਲ ਹੋਣਾ ਨੇ ਜੰਗ ਦੇ ਕਰੂਰ (ਭਿਆਨਕ) ਸਿੱਟਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ; ਜੰਗ ਭਾਵੇਂ ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਐਡਵੋਕੇਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੰਗ ਨੇ ਕਦੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਧੰਨਵਾਦੀ ਮਤਾਸਮਾਗਮ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦਿਆਲ ਬੱਲ ਨੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਦੋਵਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਲਈ ਧੰਨਭਾਗ ਦੱਸਿਆ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਰਕਬਾ, ਗਗਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ, ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਫ਼ੌਜੀ, ਦੀਪਾ ਰਾਜਸਥਾਨੀ, ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਲੂਕਾ ਅਤੇ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬੰਬੀਹਾ ਭਾਈ ਆਦਿ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੇ।