Japan-India: ਭਾਰਤੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉੱਤਰੇਗਾ ਜਾਪਾਨੀ ‘ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ F-2’

ਭਾਰਤੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉੱਤਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਜਾਪਾਨੀ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਮਿਸੂਬਿਸ਼ੀ F-2 (Mitsubishi F-2) ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ F-16 ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਉੱਨਤ ਰੂਪ (variant) ਹੈ। ਇਹ ਉਹੀ F-16 ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ (IAF) ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਜਾਪਾਨੀ ਏਅਰ ਸੈਲਫ-ਡਿਫੈਂਸ ਫੋਰਸ (JASDF) ਦੇ ਤਿੰਨ F-2 ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ 9 ਤੋਂ 21 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਦੋ-ਪੱਖੀ ਹਵਾਈ ਅਭਿਆਸ ‘ਵੀਰ ਗਾਰਡੀਅਨ - 2026’ (Exercise Veer Guardian - 2026) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।

ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਜੋਂ, ਜਾਪਾਨੀ ਦਲ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ JASDF ਦੇ ਦੋ C-2 ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਜਹਾਜ਼ 5 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਜੋਧਪੁਰ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ’ਤੇ ਉੱਤਰੇ। ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਅਭਿਆਸ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਹਵਾਈ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਲਮੇਲ, ਸੰਚਾਲਨ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸਬੰਧ ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹੋਣਗੇ।

ਇਹ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਤਸੁਈਕੀ ਏਅਰ ਬੇਸ (Tsuiki Air Base) ਦੀ 8ਵੀਂ ਏਅਰ ਵਿੰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਇਸ ਏਅਰ ਬੇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਕਤੂਬਰ 1942 ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫਲਾਈਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੀ ‘ਵਰਲਡ ਏਅਰ ਫੋਰਸਿਜ਼ - 2026’ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਪਾਨੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਕੋਲ ਇਸ ਵੇਲੇ 85 F-2 ਮਲਟੀ-ਰੋਲ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਹਨ। ਜਾਪਾਨ ਕੋਲ ਕੁੱਲ 320 ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਨਿਰਮਿਤ F-15 ਈਗਲ ਅਤੇ F-35 ਲਾਈਟਨਿੰਗ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 600 ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਹਨ।

ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖੋਂ, F-2 ਜਹਾਜ਼ ਜਨਰਲ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ F-16 ਫਾਈਟਿੰਗ ਫਾਲਕਨ ਦਾ ਹੀ ਵਿਕਸਤ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਮਿਸੂਬਿਸ਼ੀ ਹੈਵੀ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਲਾਕਹੀਡ ਮਾਰਟਿਨ ਨੇ 60:40 ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ‘ਵਾਈਪਰ ਜ਼ੀਰੋ’ (Viper Zero) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇਸ ਸਿੰਗਲ-ਇੰਜਣ ਵਾਲੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਫ਼ਤਾਰ ਮੈਕ 2 (Mach 2) ਹੈ। ਇਹ ਜਹਾਜ਼ F-16 ਨਾਲੋਂ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ 25 ਫੀਸਦੀ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਡਾਟਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕੋਲ ਇਸ ਸਮੇਂ 44 F-16 A/C ਸਿੰਗਲ-ਸੀਟਰ ਅਤੇ 31 B/D ਟਵਿਨ-ਸੀਟਰ ਜਹਾਜ਼ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਕੁੱਲ ਲੜਾਕੂ ਬੇੜੇ ਦਾ 20 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਸਰਗੋਧਾ, ਭੋਲਾਰੀ ਅਤੇ ਜਾਕੋਬਾਬਾਦ ਏਅਰ ਬੇਸਾਂ ’ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2025 ਦੇ ‘ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ’ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1999 ਦੇ ਕਾਰਗਿਲ ਯੁੱਧ ਅਤੇ 2019 ਦੇ ਬਾਲਾਕੋਟ ਏਅਰ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਪਾਇਲਟਾਂ ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ F-16 ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।