ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੋਚ ਜਿਹਾ ਪੰਜਾਬ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ ?

ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਲੱਗਦੇ ਨਾਅਰੇ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਬਸੰਤੀ ਰੰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੀਸ ਉੱਠਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸ ਸ਼ਹੀਦ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਵਾ? ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਸਰਦਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਹਰ ਭਾਰਤੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਸਿਰ ਫ਼ਖ਼ਰ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਸੋਚ ’ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਜਾਣੇ-ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਨੌਜਵਾਨ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਖਾਕਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ‘ਮਨੁੱਖ ਹੱਥੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਲੁੱਟ’ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤਾ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹੀ, ਜਿੱਥੇ ਗੋਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ‘ਕਾਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼’ ਲੈ ਲੈਣਗੇ ਤਾਂ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ। ਅੱਜ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਦੇਖ ਕੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਿਸਟਮ ਬਦਲਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸੇ ਲੁੱਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ ਹਾਂ। ਅਮੀਰ ਹੋਰ ਅਮੀਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਅੱਜ ਵੀ ਰੋਟੀ, ਕੱਪੜਾ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ ਉਹੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਖ਼ੁਆਬ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਸੀ?

ਅੱਜ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਵਾਨੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਮੀਦਾਂ ਸਨ, ਅੱਜ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਦਲਦਲ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਹਿਜਰਤ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਗਲਤਾਨ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਂ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਰਗੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ, ਗੈਂਗਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ ਜਾਂ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸਾਡਾ ਕਾਲਜਾ ਚੀਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਜਵਾਨੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਤਕਦੀਰ ਬਦਲਣੀ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਜ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਿਜਰਤ ਸਿਰਫ਼ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਉਹ ਹਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਰੁੱਧ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਲੜੇ ਸਨ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਬਣਨ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਜੀਅ ਸਕਣ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਖਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉਸ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦਾ ਗਲਾ ਘੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨੀ ਸੀ। ਕੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੋਂ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਹੀ ਪਲਾਇਨ ਕਰ ਜਾਵੇ?

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ’ਤੇ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਹਮਲਾ ਅੱਜ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਫ਼ਿਰਕੂ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਜਾਤੀਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ‘ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕ ਕਿਉਂ ਹਾਂ’ ਵਰਗੇ ਲੇਖ ਲਿਖ ਕੇ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਤਾ ’ਤੇ ਕਰਾਰੀ ਚੋਟ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ ਰਾਹੀਂ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਅਸੀਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਜਾਤ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਵੰਡੇ ਰਹਾਂਗੇ, ਓਨਾ ਚਿਰ ਅਸਲੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਧਰਮ, ਜਾਤ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਵੰਡੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉਸ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਸਾਡੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਵੋਟਾਂ ਮੰਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਜਾਂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪਰਖਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਕ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਫ਼ਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪਲਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਜੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹੋਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। ਅਜੋਕੀ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀਆਂ ਫ਼ੋਕੀਆਂ ਰੀਲਾਂ, ਗੰਨ-ਕਲਚਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਅਰਥਹੀਣ ਬਹਿਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੋਟੋ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ ’ਤੇ ਤਾਂ ਲਾ ਲਈ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਜ਼ਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਉਠਾਈ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੱਥ ਕਦੇ ਨਸ਼ੇ ਜਾਂ ਗ਼ਲਤ ਰਸਤੇ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨਾ ਹੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੌੜੀ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਅਸੀਂ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਨਹੀਂ ਬਣਾਂਗੇ, ਅਸੀਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਕਠਪੁਤਲੀਆਂ ਬਣੇ ਰਹਾਂਗੇ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਸਨ, ਇੱਕ ਸੋਚ ਸਨ ਜੋ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਖੜ੍ਹਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਿਆਂ ’ਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਬੁੱਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੋਰ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਸਲ ਇਨਕਲਾਬ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਫੈਲੀ ਬੁਰਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇਖ ਕੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਔਰਤਾਂ ’ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਗ਼ਰੀਬ ਦਾ ਹੱਕ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਉਸ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੀ ਚਾਹੇ ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਾਜਨੀਤਕ।

ਅਜੋਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸਿਰਫ਼ ਫੋਟੋਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਅਰਿਆਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਾਨੂੰ ਸੌੜੀ ਸਿਆਸਤ, ਧੜੇਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰਕੂ ਪਾੜਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਲਾਮਬੰਦ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵਿੱਦਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਡਿਗਰੀਆਂ ਵੰਡਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸਗੋਂ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਬਣੇ। ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿਜੋਰੀਆਂ ਨਾ ਭਰੇ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਕਿਰਤੀ ਦੇ ਘਰ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਬਾਲਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਵੀ ਨਾ ਜਾਗੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਤਰਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਰਾਹ ’ਤੇ ਨਾ ਤੋਰਿਆ ਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੁੱਛਦਾ ਰਹੇਗਾ ਕਿ ਕੀ ਅਸੀਂ ਵਾਕਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਆਓ, ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਬਦਲ ਕੇ ਦੇਈਏ। ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਣ ਕਰੀਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਲੇ ਨਹੀਂ ਲਗਾਵਾਂਗੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸਾਏ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਲੜਾਂਗੇ। ਜਦੋਂ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਸਰਿੰਜ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਤਾਬ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਦੋਂ ਸਾਡੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਬੇਖ਼ੌਫ਼ ਘੁੰਮ ਸਕਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਕਿਸਾਨ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਬੋਝ ਹੇਠੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਾਂਗੇ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅੱਜ ਵੀ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਬਣਾਉਣਾ ਹੀ ਸਾਡਾ ਅਸਲ ਮਿਸ਼ਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤਦ ਹੀ ਸਾਰਥਕ ਹੋਵੇਗੀ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹਨੇਰੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਣ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਬਣਾਂਗੇ।

ਸੰਪਰਕ: 95014-75400