RBI ਵੱਲੋਂ NRI ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ; NRO ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਵਾਧਾ

ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਬੜੌਦਾ (Bank of Baroda) ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਖੋਜ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ (Foreign Currency) ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (RBI) ਵੱਲੋਂ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਐੱਨ.ਆਰ.ਆਈ. (NRI) ਪੈਸੇ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ (Inflows) ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026 (FY26) ਵਿੱਚ ਰੁਕ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਐੱਨ.ਆਰ.ਓ. (NRO) ਖਾਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੇ ਹਨ।

ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ "How NRI deposits and its components have moved over the years" ਹੈ, ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. (RBI) ਦੇ ਉਸ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ 30 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਨਵੇਂ ਐੱਫ.ਸੀ.ਐੱਨ.ਆਰ.-ਬੀ [FCNR(B)] ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਜੁਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਹੈਜਿੰਗ ਖਰਚੇ (Hedging Cost) ਦਾ ਪੂਰਾ ਬੋਝ ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਖੁਦ ਚੁੱਕੇਗਾ।

ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026 (FY26) ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ NRI ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਲਗਪਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ (flat) ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ 165 ਅਰਬ (billion) ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਮਾਮੂਲੀ ਵਧ ਕੇ 166 ਅਰਬ (billion) ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ NRI ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਆਮ ਬੈਂਕ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੌਲੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਵਧੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ 5 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਕੁੱਲ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮਾਂ (Aggregate Deposits) ਡਾਲਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ 7.8 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵਧੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ NRI ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 3.1 ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਇਸ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ, ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਬੜੌਦਾ ਨੇ ਇਹ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕੀ ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ FCNR(B) ਯੋਜਨਾ 2013 ਦੀ ਸਕੀਮ ਵਰਗੀ ਸਫਲਤਾ ਦੁਹਰਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਰੁਪਿਆ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, "FCNR(B) ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਕਦਮ ਕੁੱਲ NRI ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਦੇ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2013 ਤੋਂ 2016 (FY13-16) ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।" ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ 2013 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਵੈਪ ਵਿੰਡੋ (Swap Window) ਸਹੂਲਤ ਨੇ FCNR(B) ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁੱਲ NRI ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ 71 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ 127 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਧੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ FCNR(B) ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਦਾ 15 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 45 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਹੋਣਾ ਸੀ।

ਭਾਵੇਂ FCNR(B) ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਪਰ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ NRI ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੁਝਾਨ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ NRO ਖਾਤਿਆਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਮਹੱਤਤਾ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, "NRI ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਪਿਛਲੇ 5 ਅਤੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ NRO ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਰਕਮ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ NR(E)RA ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਛੋਟੇ ਹਨ।"

ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, NRO ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 5 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 12.1 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 12.6 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਵਿਕਾਸ ਦਰ (CAGR) ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ NRI ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਕੁੱਲ NRI ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2019 (FY19) ਦੇ 11.7 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਕੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026 (FY26) ਵਿੱਚ 20.1 ਫੀਸਦੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੋਵਿਡ (Covid) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇਖੀ ਗਈ।

ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਬੜੌਦਾ ਨੇ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਦਾ ਕਾਰਨ NRI ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਰਾਏ (Rent), ਲਾਭਅੰਸ਼ (Dividend), ਪੈਨਸ਼ਨ (Pensions) ਜਾਂ ਜਾਇਦਾਦ ਵੇਚ ਕੇ ਕਮਾਈ ਗਈ ਉੱਚੀ ਘਰੇਲੂ ਆਮਦਨ (Domestic Income) ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਖਾਤੇ ਰਾਹੀਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, NRO ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਰਕਮ ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਰਤੀਆਂ (NRIs) ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ (Indian Economy) ਦੀ ਉੱਚ ਵਿਕਾਸ ਸੰਭਾਵਨਾ (Growth Potential) 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਭਵਿੱਖ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦ ਜਤਾਈ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ FCNR(B) ਕਦਮਾਂ ਸਦਕਾ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ NRI ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਵਿੱਚ 8 ਤੋਂ 10 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ (Growth Rate) ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।