ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੰਤਰ !    ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਓਮੀ ਜੀ !    ਕਰ ਭਲਾ, ਹੋ ਭਲਾ !    ਮਨੋਰੰਜਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਜਨੌਰ ਕਥਾਵਾਂ !    ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਗਾਇਕ !    ਬਾਲ ਕਿਆਰੀ !    ਖਾ ਲਈ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੇ... !    ਹੱਥ-ਪੈਰ ਸੁੰਨ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? !    ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਰੀਝਾਂ ਤੇ ਸੁਪਨੇ !    ‘ਪੂਰਨ’ ਕਦੋਂ ਪਰਤੇਗਾ? !    

ਖੇਤੀ/ ਖੇਡਾਂ › ›

Featured Posts
ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹਰਪੁਰਾ

ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹਰਪੁਰਾ

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਂ ਬਦਲਾਉ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਸਥਿਰ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਨੁਹਾਰ  ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਵਾਲਾ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ/ ਕਸਬੇ ਵਿਚ ਵੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੈਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨਾ। ‘ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਦਾ ...

Read More

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਪਵਾਰ ਬਣਿਆ ਸਾਲ-2019 ਦਾ ਬੈਸਟ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਪਵਾਰ ਬਣਿਆ ਸਾਲ-2019 ਦਾ ਬੈਸਟ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ

ਸੁਖਵਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਨੌਲੀ ਮੈਦਾਨ ’ਚ ਹਾਫ ਲਾਈਨ ’ਚ ਹਾਫ ਬੈਕ ਦੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ’ਤੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਪਵਾਰ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਟਾਰ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ’ਚ ਸਿਖ਼ਰਲਾ ਸਥਾਨ ਮੱਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਹਾਕੀ ਹੁਨਰ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਹਾਕੀ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ’ਤੇ ਕਦਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ...

Read More

ਕਿਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮੀਡੀਆ

ਕਿਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮੀਡੀਆ

ਚਰਨਜੀਤ ਭੁੱਲਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਜਾਏ, ਪੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮਾਵਾਂ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਣ, ਰੇਲ ਮਾਰਗਾਂ ’ਤੇ ਪਿਉ-ਦਾਦੇ ਧੌਣਾਂ ਟਿਕਾ ਲੈਣ; ਪੰਜਾਬੀ ਮੀਡੀਆ ਉਦੋਂ ਅੰਗੜਾਈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਿਸਾਨ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰਖੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਟੀ.ਵੀ. ਐਂਕਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਗਚ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਹੇਜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ...

Read More

ਸ਼ਹੀਦ ਜਗਸੀਰ ਸਿੰਘ ਸਮਾਰਟ ਸਕੂਲ ਫਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਗੋਲਡਨ ਸਟਾਰ ਕੋਬੇ ਬ੍ਰਾਇੰਟ

ਸ਼ਹੀਦ ਜਗਸੀਰ ਸਿੰਘ ਸਮਾਰਟ ਸਕੂਲ ਫਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਗੋਲਡਨ ਸਟਾਰ ਕੋਬੇ ਬ੍ਰਾਇੰਟ

ਸੁਖਵਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਨੌਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਬਾਸਕਟਬਾਲਰ ਕੋਬੇ ਬ੍ਰਾਇੰਟ ਦੀ 26 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਹਵਾਈ ਹਾਦਸੇ ’ਚ ਹੋਈ ਬੇਵਕਤੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨੇ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਡ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਐਨਬੀਏ ਲੀਗ ਦੇ ਨਾਬਰ ਬਾਸਕਟਬਾਲਰ ਕੋਬੇ ਬ੍ਰਾਇੰਟ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ 5 ਫੁੱਟ-10 ਇੰਚ ਲੰਮੀ, 13 ਸਾਲਾ ...

Read More

ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਨ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹੈ ‘ਬੋਹਾ’

ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਨ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹੈ ‘ਬੋਹਾ’

ਨਿਰੰਜਣ ਬੋਹਾ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਬੁਢਲਾਡਾ ਦਾ ਪਿੰਡ ਬੋਹਾ ਗੁਆਂਢੀ ਸੂਬੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨੇੜੇ ਬੁਢਲਾਡਾ-ਰਤੀਆ ਸੜਕ ’ਤੇ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਨ ਵੱਲ ਤੇਜ ਪੁਲਾਂਘਾ ਪੁੱਟ ਰਹੇ ਬੋਹਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਗਭਗ ਸਾਢੇ ਛੇ ਸੌ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲਿਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਹੀਆ ਗੋਤ ...

Read More

ਕਣਕ ਦਾ ਨਿਰੋਗ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨੁਕਤੇ

ਕਣਕ ਦਾ ਨਿਰੋਗ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨੁਕਤੇ

ਅੰਜੂ ਬਾਲਾ, ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ* ਜੇ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਬੀਜ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਖੇਤੀ ਖ਼ਰਚੇ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੌਮ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਸੁਰੱੱਖਿਆ ਉੱੱਤਮ ਬੀਜ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ’ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਰਟੀ ਬੀਜ ਪਰਖ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਸਲੀ ਝਾੜ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਬਿਜਾਈ ...

Read More

ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਵੇਲਾ

ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਵੇਲਾ

ਡਾ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਹੇਠ ਬਹੁਤ ਘਟ ਰਕਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਸਾਂ 270 ਹਜ਼ਾਰ ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਅੱਧਾ ਰਕਬਾ ਕੇਵਲ ਆਲੂਆਂ ਅਤੇ ਮਟਰਾਂ ਹੇਠ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਮੰਡੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਘਰ ਦੀ ਲੋੜ ...

Read More


ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਵੱਲ ਮੋੜਨ ਦੀ ਲੋੜ

Posted On August - 6 - 2011 Comments Off on ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਵੱਲ ਮੋੜਨ ਦੀ ਲੋੜ
ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਗਸਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਦਰਵਾੜਾ ਡਾ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਗਸਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਕਰਕੇ ਵਿਹਲ ਦੇ ਦਿਨ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ, ਘਿਓ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੱਭਰੂ ਅਖਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰ-ਅਜ਼ਮਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸੇ ਮਹੀਨੇ ਬਹੁਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਛਿੰਜਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਸੂਰਾਪੁਰ (ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ) ਵਿੱਚ ਛਿੰਜ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਟਕੇ ਦੇ ਜੇਤੂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਨੂੰ ਕਦੇ 

ਅਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂ ਛੱਡਣ ਵਾਲਿਓ ਤੁਹਾਡਾ ਧੰਨਵਾਦ!

Posted On August - 6 - 2011 Comments Off on ਅਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂ ਛੱਡਣ ਵਾਲਿਓ ਤੁਹਾਡਾ ਧੰਨਵਾਦ!
”ਨੱਕ ਨਾਲੋਂ ਪੂੰਝ ਕੇ, ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਲ ਲੈਣਾ”, ਇਹ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੇਪਣ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਦਾ ਦੀਵਾਲਾ ਕੱਢਣ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਹੈ ਤੇ ਸਫਾਈ ਦਾ ਜਨਾਜ਼ਾ ਕੱਢਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਏ ਕਿ ਨਹੀਂ? 26 ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿਚ ”ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਖਬਰ” ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਹੱਸ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਨਸੀਬ ਹੋਈ- ਅਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂ ਫੜੇ: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ 25 ਜੁਲਾਈ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ‘ਚ ਅਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਅੱਜ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। ਨਿਗਮ ਨੇ ਮਨੀਮਾਜਰਾ, ਧਨਾਸ, ਡੱਡੂਮਾਜਰਾ, ਇੰਦਰਾ ਕਲੋਨੀ, 

ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿਓ – ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਲਾਵੇ ਇਕ ਰੁੱਖ

Posted On August - 6 - 2011 Comments Off on ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿਓ – ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਲਾਵੇ ਇਕ ਰੁੱਖ
2011-ਜੰਗਲ ਬਚਾਓ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਵਰ੍ਹਾ ਪ੍ਰੋ. ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਧਰਤੀ ਇਕ ਅੱਗ ਦਾ ਗੋਲਾ ਸੀ। ਸਹਿਜੇ-ਸਹਿਜੇ ਇਹ ਗੋਲਾ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਹਰੇ ਪੌਦੇ ਉਪਜੇ ਜੋ ਫਿਰ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਧਾਰ ਗਏ। ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਬੂਟੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ‘ਚ ਫਿਰ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲਾਂ ਨੇ ਮਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖ  ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾਵਾਂ 

ਗੀਤ (ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ)

Posted On July - 30 - 2011 Comments Off on ਗੀਤ (ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ)
ਬਣ ਗਈਆਂ ਨੇ ਕਲੋਨੀਆਂ ਤੇ ਰਹੇ ਨਈਉਂ ਖੇਤ। ਕਿਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਉਂਦੀ ਭੂਰੀ ਟਿੱਬਿਆਂ ਦੀ ਰੇਤ। ਖੋਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜ਼ਮੀਨ-ਪੈਸੇ ਵਾਲਾ ਜੋ ਪਰੇਤ। ਪੁੜੀਆਂ ਪਲਾਟਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬੰਨ-ਵੱਢ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਢਾ ਗਿਆ। ਚਾਲੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਖਾ ਗਿਆ। ਪਹੁੰਚੇ ਚਿੜੀ ਦੇ ਜਿੰਨਾ ਸੀ- ਜਿਹੜਾ ਹੁੰਦਾ ਕਦੇ ਸ਼ਹਿਰ। ਇਹਨੇ ਕੱਸੀ ਹੈ ਬਣਾਤੀ- ਹੁਣ ਸਿਧਵਾਂ ਦੀ ਨਹਿਰ। ਮੈਨੂੰ ਬਚੇ-ਖੁਚੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਵੀ- ਦਿੱਸਦੀ ਨਾ ਖੈਰ। ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਉਜਾੜੇ ਬਾਬੇ ਦਾਦਿਆਂ ਦੇ ਘਰ-ਕੱਚੇ ਕੋਠਿਆਂ 

ਹਰੀ ਖਾਦ ਉਗਾਓ, ਭੂਮੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਣਾਓ

Posted On July - 30 - 2011 Comments Off on ਹਰੀ ਖਾਦ ਉਗਾਓ, ਭੂਮੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਣਾਓ
ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਇਕ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੂਬਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਦੇ 1.53% ਰਕਬੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ´ਮਵਾਰ 21,12 ਅਤੇ 10 ਫੀਸਦੀ ਕਣਕ, ਝੋਨਾ ਅਤੇ ਨਰਮਾ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਵੱਡੇ ਮਾਅਰਕੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਨਾਜ ਟੋਕਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ ´ਾਂਤੀ ਦੀ ਆਮਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਨ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸੁਚਾਰੂ ਨੀਤੀਆਂ, ਮਿਆਰੀ ਖੇਤੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਵਰਗ ਦੀ ਸਖ਼ਤ 

ਝੋਨੇ ਨੂੰ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ- ਮਕੌੜਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ

Posted On July - 30 - 2011 Comments Off on ਝੋਨੇ ਨੂੰ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ- ਮਕੌੜਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ
ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਮੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫਸਲ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਾਉਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫਸਲ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਨੇ ਕਈ ਅਹਿਮ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਰਾਜ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਸੂਬੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫਸਲ ਬੀਜ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿਹਨਤੀ ਕਿਸਾਨ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਾ 2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿਚ ਹੋਣਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨੀ ਲਈ ਇਕ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਪੂਲ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਧਾਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡਤੋੜ ਯੋਗਦਾਨ ਜਿਸ ਵਿਚ 

ਸਿਆਸੀ ਵਿਤਕਰੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਿਸਾਨ ਆਗੂਆਂ ਤੇ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਸੁਲਤਾਨੀ

Posted On July - 30 - 2011 Comments Off on ਸਿਆਸੀ ਵਿਤਕਰੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਿਸਾਨ ਆਗੂਆਂ ਤੇ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਸੁਲਤਾਨੀ
ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸੰਦਲੀ ਪੈੜਾਂ ਜਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ ਸਰਹੱਦੀ ਕਸਬਾ ਬਹਿਰਾਮਪੁਰ ਅਤੇ ਗਾਹਲੜੀ ਲਿੰਕ ਸੜਕ ’ਤੇ ਵੱਸਿਆ ਪਿੰਡ ਸੁਲਤਾਨੀ ਸਿਆਸੀ ਵਿਤਕਰੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਕਿਸਾਨ ਆਗੂਆਂ ਤੇ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਹੱਥ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਿੰਡ ਅੰਦਰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਵਿਕਾਸ ਕੰਮ ਪਿਛਲੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰੁਕੇ ਪਏ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਮੋਰਚਿਆਂ ’ਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ ਪਰ ਖੁਦ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਕੰਮਾਂ 

ਥੋੜ੍ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਕਿਵੇਂ ਲਈਏ…

Posted On July - 30 - 2011 Comments Off on ਥੋੜ੍ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਕਿਵੇਂ ਲਈਏ…
ਉੱਦਮ ਅੱਗੇ ਲੱਛਮੀ ਪੱਖੇ ਅੱਗੇ ਪੌਣ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਧੰਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਪਚਨ ਤੋਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਸ. ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਹੱਥ ਵਟਾਉਂਦਿਆਂ 1975 ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਮਲੋਆ (ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ) ਤੋਂ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1976 ਵਿਚ ਆਈ.ਟੀ.ਆਈ. ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਸਟੈਨੋਗਰਾਫੀ ਕਰਕੇ ਸਤੰਬਰ 1976 ਵਿਚ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ਵਿਚ 

ਜੱਟਾ ਨਾਨੀ ਚੇਤੇ ਆਉਣੀ…

Posted On July - 23 - 2011 Comments Off on ਜੱਟਾ ਨਾਨੀ ਚੇਤੇ ਆਉਣੀ…
ਮੋਟਰ ਨਿੱਤ ਚਲਾਵੇ ਸਿੱਧੀ ਕੁੰਡੀ ਲਾ ਕੇ ਵੇ। ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੋੜ ਦਿੰਨੈ ਦੋ ਪੈੱਗ ਲਵਾ ਕੇ ਵੇ। ਸ਼ਰੇਆਮ ਤੂੰ ਰਖਦੈਂ ਕੱਢ ਕੇ ਘਰਦੀ ਦਾਰੂ ਵੇ। ਤੈਨੂੰ ਨਾਨੀ ਚੇਤੇ ਆਉਣੀ ਪੁਲੀਸ ਜਦ ਛਾਪਾ ਮਾਰੂ ਵੇ।… ਕੋਈ ਖੇਤੀ ਦਾ ਫਿਕਰ ਨਾ ਭਾਵੇਂ ਜਾਵੇ ਸੁੱਕੀ ਵੇ। ਤੂੰ ਸੈਂਸੀਆਂ ਤੋਂ ਤੜਕੀਂ ਜਾ ਕੇ ਲਿਆਉਨੈ ਭੁੱਕੀ ਵੇ। ਆਪਣੀ ਜਾਣੇ ਕਹਾਊਨੈਂ ਸੱਤ ਪੱਤਣਾਂ ਦਾ ਤਾਰੂ ਵੇ। ਤੈਨੂੰ ਨਾਨੀ ਚੇਤੇ ਆਉਣੀ ਪੁਲਸ ਜਦ ਛਾਪਾ ਮਾਰੂ ਵੇ।… ਬਿਨ ਮਤਲਬ ਤੋਂ ਚੱਕ ਸਕੂਟਰ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾ ਵੜਦੈਂ ਵੇ। ਜੇ ਅੱਗਿਓਂ 

ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ

Posted On July - 23 - 2011 Comments Off on ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ
ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਉੱਕਾ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕਰਕੇ ਜਿੱਥੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਲੋਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਮਾਈ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਲੋਕ ਜੰਗਲ ਕੱਟ-ਕੱਟ ਕੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਹਿਲੀ ਕਮਾਈ ਰੁੱਖਾਂ ‘ਚੋਂ ਤੇ ਦੂਜੀ ਕਮਾਈ ਉਸੇ ਜਗ੍ਹਾ 

ਖੇਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮਿਸ਼ਨ

Posted On July - 23 - 2011 Comments Off on ਖੇਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮਿਸ਼ਨ
ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹਰਮੇਲ ਪਰੀਤ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਧੁਰਾ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬ ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਖੇਤੀ ਸੰਕਟ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਲਾਗਤਾਂ ਵਿਚ ਚੋਖੇ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਉਪਜਾਂ ਦਾ ਵਾਜਬ ਮੁੱਲ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਕਹਾਉਂਦੇ ਸੂਬੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਕਿਸਾਨ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਏ। ਅੰਨਦਾਤਾ ਕਿਸਾਨ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ। ਉਹ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਚੱਕਰਵਿਊਹ ਵਿਚ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਸ ਚੁੱਕਿਆ 

ਭਲੂਰ

Posted On July - 23 - 2011 Comments Off on ਭਲੂਰ
ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸੰਦਲੀ ਪੈੜਾਂ ਗੁਰਜੰਟ ਕਲਸੀ ਲੰਡੇ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਆਖਰੀ ਪਿੰਡ ਭਲੂਰ ਮੋਗਾ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 32 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਤੇ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਤੋਂ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸ਼ਾਹ ਮਾਰਗ 16 ‘ਤੇ ਪੈਂਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਮਾਲਸਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 10 ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ  ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ 6ਵੇਂ ਗੁਰੁੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁੂੁ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਾਢੂ ਦੇ ਲੜਕੇ ਦੇਸ ਰਾਜ ਜੀ ਨੇ 1740-50 ਦੇ ਕਰੀਬ ਡਰੋਲੀ ਭਾਈ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ 

65 ਸਾਲਾ ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਅੱਜ ਵੀ ਬਲਦਾਂ ਨਾਲ ਹਲ ਵਾਹੁੰਦੈ

Posted On July - 23 - 2011 Comments Off on 65 ਸਾਲਾ ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਅੱਜ ਵੀ ਬਲਦਾਂ ਨਾਲ ਹਲ ਵਾਹੁੰਦੈ
ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਕਿਸਾਨ ਬਲਦਾਂ ਨਾਲ ਹੱਲ ਵਾਹ ਕੇ ਖੇਤੀ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਜੰਡ ਵਾਲਾ ਨੇੜੇ ਸਾਦਿਕ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਜੇ ਵੀ 65 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਢੁੱਕਿਆ ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ 7 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਬੱਲਦਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਵਾਹ ਕੇ ਖੇਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਨਹੀਂ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਜਬੂਰੀ ਹੈ ਗਰੀਬੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਹ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ 30-35 ਸਾਲ ਤੋਂ 

ਮਿਆਰੀ ਝਾੜ ਲਈ ਮੱਕੀ ਵਿੱਚ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ

Posted On July - 23 - 2011 Comments Off on ਮਿਆਰੀ ਝਾੜ ਲਈ ਮੱਕੀ ਵਿੱਚ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ
ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੱਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਾਉਣੀ ਰੁੱਤ ਦੀ ਅਹਿਮ ਫ਼ਸਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 153 ਹਜ਼ਾਰ ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੱਕੀ ਰਸਾਇਣਕ ਖ਼ਾਦਾਂ ਦੀ  ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਮੱਕੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਲਈ ਰਸਾਇਣਕ ਖ਼ਾਦਾਂ ਦੀ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਂਜੂ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੱਕੀ ਨੂੰ ਰਸਾਇਣਕ ਖ਼ਾਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਬਰਾਨੀ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਸਾਨ 

ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ

Posted On July - 16 - 2011 Comments Off on ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ
ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਇਨਕਲਾਬ ਨੇ ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਮਿਥਿਆ ਟੀਚਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਪਰ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਖੋਰਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਇਨਕਲਾਬ ਸਦਕਾ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਦੁੱਧ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਉਪਲੱਬਧਤਾ 923 ਗ੍ਰਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੌਮੀ ਔਸਤ ਤੋਂ 3.88 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਰਾਜ ਅੰਦਰ ਵਪਾਰਕ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ 3000 ਤੋਂ ਵੱੱਧ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ 

ਹੁਣ ਬੀ.ਟੀ. ਨਰਮਾ ਕਰੂ ਜੱਟਾਂ ਨੂੰ ਸਾਧ

Posted On July - 16 - 2011 Comments Off on ਹੁਣ ਬੀ.ਟੀ. ਨਰਮਾ ਕਰੂ ਜੱਟਾਂ ਨੂੰ ਸਾਧ
ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੌਲਾ ਜੱਟ ਭਾਦੋਂ ਦੀ ਤਿੜਕੀ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਸਾਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਹੁੰਮਸ ਭਰੀ ਗਰਮੀ ਤੇ ਫਸਲ ਦਾ ਤਾਅ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਡੇਰੇ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਲੱਗਦੈ, ਜਿਵੇਂ ਹੁਣ ਬੀ.ਟੀ. ਨਰਮਾ ਜੱਟ ਨੂੰ ਭਗਵੇਂ ਭੇਸ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਨਰਮੇ-ਕਪਾਹ ਦੇ ਆਮ ਬੀਜ ਸਨ। ਇਕ ਕਿੱਲੇ ‘ਚ ਦਸ ਕਿਲੋ ਬੀਜ ਬੀਜਣ ‘ਤੇ ਨਰਮਾ ਧਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪੁੰਗਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ‘ਚ ਵਿਰਲਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਅੱਸੀਵੇਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ 
Manav Mangal Smart School
Available on Android app iOS app
Powered by : Mediology Software Pvt Ltd.