ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੀ ਥਾਂ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੇ ਡਰਾਏ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਮਜ਼ਦੂਰ !    ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਰੋਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਕੋਪ, ਸਾਡੇ ਘਰ ਆਉਣ ’ਤੇ ਰੋਕ !    ਏਮਸ ਵੱਲੋਂ ਹੈਲਥ ਕੇਅਰ ਵਰਕਰਾਂ ਲਈ ਕੋਵਿਡ-19 ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਜਾਰੀ !    ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ !    ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਤੇ ਲੌਕਡਾਊਨ ਨੇ ਠੁੰਗਗਿਆ ਪੋਲਟਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰ !    ਪਾਕਿਸਤਾਨ ’ਚ ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 1526 ਹੋਈ !    ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ ਹੀ ਕੰਨਿਆ ਪੂਜਾ !    ਬਹਾਵਲਪੁਰ: ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅਤੀਤ, ਬਦਸੂਰਤ ਵਰਤਮਾਨ... !    ਅਖ਼ਬਾਰ ਆ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪੜ੍ਹਨੀਆਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਓ !    ਸ਼ਾਹੀਨ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਦੁਕਾਨ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗੀ !    

ਖੇਤੀ/ ਖੇਡਾਂ › ›

Featured Posts
ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਿਆ ਮਹਾਨ ਫੁਟਬਾਲਰ ਪੀਕੇ ਬੈਨਰਜੀ

ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਿਆ ਮਹਾਨ ਫੁਟਬਾਲਰ ਪੀਕੇ ਬੈਨਰਜੀ

ਸੁਖਵਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਨੌਲੀ ਤਿੰਨ ਏਸ਼ਿਆਈ ਅਤੇ ਦੋ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ’ਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੌਮੀ ਫੁਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੀਕੇ ਬੈਨਰਜੀ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਫੁਟਬਾਲ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਦੇਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਫੁਟਬਾਲ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੇ ਕਾਲ ਦੇ ਸਦਾ ਗਵਾਹ ਬਣੇ ਰਹਿਣਗੇ। 50 ਸਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ...

Read More

ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ: ਮਹਿੰਗੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ ਖੇਤੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ

ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ: ਮਹਿੰਗੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ ਖੇਤੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ

ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੀ ਵਾਇਰਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ ਨਜ਼ਰਬੰਦ (ਲਾਕਡਾਊਨ) ਹੋਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਸ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਉਠਾਏ ਪਰ ਸਮੱਸਿਆ ਵਧਦੀ ਦੇਖ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਸਖ਼ਤੀ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਸਾਂਝੀ ...

Read More

ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਨਵਾਂ ਕਾਨੂੰਨ

ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਨਵਾਂ ਕਾਨੂੰਨ

ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਸਾਇਣਾਂ ’ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਤੱਕ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੱਲ 292 ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਰਜਿਸਟਰਡ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ...

Read More

ਤਰੱਕੀ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹੈ ਪਿੰਡ ਭਾਂਖਰਪੁਰ

ਤਰੱਕੀ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹੈ ਪਿੰਡ ਭਾਂਖਰਪੁਰ

ਲੇਖ ਲੜੀ - 11 ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਪੁਆਧੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਛੜਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿੰਡ ਭਾਂਖਰਪੁਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਗਏ ਢਾਈ ਦਰਜਨ ਪਾੜ੍ਹਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਭਾਂਖਰਪੁਰ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਵਿਦੇਸ਼ ...

Read More

ਹਾਫ ਬੈਕ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਓਲੰਪੀਅਨ ਕਰਨਲ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕੁਲਾਰ

ਹਾਫ ਬੈਕ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਓਲੰਪੀਅਨ ਕਰਨਲ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕੁਲਾਰ

ਸੁਖਵਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਨੌਲੀ ਕੌਮੀ ਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਾਕੀ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ’ਚ ਪਿੰਡ ਸੰਸਾਰਪੁਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬਲਬੀਰਾਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਪਾਤ ਹੋਇਆ। ਦੋ ਬਲਬੀਰਾਂ, ਕਰਨਲ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੈਨਾਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲੀਸ ਵਾਲਾ ’ਤੇ ਓਲੰਪੀਅਨ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਮੋਹਰ ਲੱਗੀ ਜਦੋਂਕਿ ਤੀਜੇ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕੁਲਾਰ (ਜੂਨੀਅਰ) ਨੇ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ (ਸੀਨੀਅਰ) ...

Read More

ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ ਹਾੜ੍ਹੀ ਜਿਣਸਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਸੈਸਿੰਗ

ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ ਹਾੜ੍ਹੀ ਜਿਣਸਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਸੈਸਿੰਗ

ਸਾਇਸ਼ਾ ਖੰਨਾ ਅਤੇ ਬਿੰਦੂ ਮਰਵਾਹਾ ਕਿਸਾਨ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਕੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਲਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜਿਣਸਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ...

Read More

ਪਹਿਲੇ ਏਸੀ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਭੁਟਾਲ ਕਲਾਂ

ਪਹਿਲੇ ਏਸੀ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਭੁਟਾਲ ਕਲਾਂ

ਲੇਖ ਲੜੀ - 10 ਰਮੇਸ਼ ਭਾਰਦਵਾਜ ਲੀਡਰਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਭੁਟਾਲ ਕਲਾਂ ਵਿਚ ਚਾਹੇ ਸਿੱਖ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪਿੰਡ ਸਾਧਾਂ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਹਰਿਦਵਾਰ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੀਡਰਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਮਸਲੇ ’ਚ ਖਹਿਬਾਜ਼ੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਦੇ ਲੜਾਈ ਝਗੜੇ ਅਤੇ ਕਤਲ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ...

Read More


ਸਵੱਛ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ

Posted On September - 3 - 2011 Comments Off on ਸਵੱਛ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ
ਅਪਰਣਾ ਦੁੱਧ ਸਰਵੋਤਮ ਖੁਰਾਕ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਬੀਮਾਰਾਂ ਆਦਿ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁਰਾਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਦੁੱਧ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਟੀ.ਬੀ. ਵਰਗੀਆਂ ਖੌਫ਼ਨਾਕ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਅਸ਼ਵੱਛ ਦੁੱਧ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰ ਦੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਦੀ ਸਾਫ-ਸਫਾਈ ਦਾ ਖਾਸ ਖਿਆਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ 

ਲੁਪਤ ਹੋ ਰਿਹੈ ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਬੈਰੀਗੇਟ ਅੜਾ-ਖੋੜ

Posted On September - 3 - 2011 Comments Off on ਲੁਪਤ ਹੋ ਰਿਹੈ ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਬੈਰੀਗੇਟ ਅੜਾ-ਖੋੜ
ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਬੈਰੀਗੇਟ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅੜਾ-ਖੋੜ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲਗਪਗ ਲੁਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਟਾਵਾਂ-ਟਾਵਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਖੇਤ ਵਿਚ ਅੜਾ-ਖੋੜ ਗੱਡਿਆ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅੜਾ-ਖੋੜ ਨੂੰ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਅਡਿੱਕਾ ਜਾਂ ਅੜਿੱਕਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਡੰਗਰ-ਪਸ਼ੂ, ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਖੇਤ ਵਿਚ ਵੜਨ ਤੋਂ ਅੜਿੱਕਾ ਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਫਸਲ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਉਜਾੜੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਖੇਤ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵਾੜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੱਖ ਮਾਰਗ 

ਕਮਾਦ ਦੀ ਸਫਲ ਕਾਸ਼ਤ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ

Posted On September - 3 - 2011 Comments Off on ਕਮਾਦ ਦੀ ਸਫਲ ਕਾਸ਼ਤ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ
ਡਾ. ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਕਣਕ-ਝੋਨੇ ਦੀ ਫਸਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਮਾਦ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਤੀਜੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫਸਲ ਹੈ। ਸਾਲ  2009-10  ਦੌਰਾਨ ਗੰਨੇ ਹੇਠ ਰਕਬਾ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ  81000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੇਵਲ 63000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਾਰੀਆਂ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਕੇਵਲ 175000 ਟਨ ਗੰਨੇ ਦੀ ਪਿੜਾਈ ਕਰ ਸਕੀਆਂ ਸਨ ਜਦਕਿ  ਸਾਲ 2008-09 ਦੌਰਾਨ  250000 ਟਨ ਗੰਨਾ ਪੀੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 1965-66 ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ 6 ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗੰਨਾ ਪੀੜਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 4950 ਟਨ ਸੀ। ਇਸ ਵਕਤ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖੰਡ 

ਰੁੱਤ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਆਈ

Posted On August - 27 - 2011 Comments Off on ਰੁੱਤ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਆਈ
ਡਾ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਸੂਬਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜੰਗਲ ਹੇਠ ਰਕਬਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜੰਗਲ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਆਏ ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਭੁੱਖਮਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਉੱਥੇ ਆਪ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਕਈ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣੇ ਪਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਇਕ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਹੈ। ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਹੇਠ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ 

ਫਸਲੀ ਚੱਕਰ ਦਾ ਮੱਕੜਜਾਲ

Posted On August - 27 - 2011 Comments Off on ਫਸਲੀ ਚੱਕਰ ਦਾ ਮੱਕੜਜਾਲ
ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾਤੇਵਾਸ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀਆਂ ਚਿਤਾਵਨੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਬਹੁਤ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੀਰੀ ਦਾ ਨਾੜ ਸਾੜਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਜੀਰੀ ਕਣਕ-ਕਪਾਹ ਦੀ ਫਸਲ ਦਾ ਚੱਕਰ ਕਿਸਾਨ ਲਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਘੱਟ ਮੁਨਾਫੇ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਗੁਦਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਜੀਰੀ ਚੁੱਕੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਆਦਿ ਤਾਂ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫਸਲੀ ਚੱਕਰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਸੋਖ ਨਾਲ 

ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਮਾਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਿਸਾਨ

Posted On August - 27 - 2011 Comments Off on ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਮਾਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਿਸਾਨ
ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿਵੀਆ ਜਦੋਂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕੀਮਤਾਂ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਰੇ ਤਬਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਭਾਅ ਵਧਾਉਣਾ ਜੱਦੀ ਹੱਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਏ ਸਟਾਕ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਹਰਕਤ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਵਪਾਰੀ ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਫਾਰਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ”ਭਾਈ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਪਿੱਛੇ ਰੂੰ ਦੇ ਭਾਅ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ।” ਪਰਚੂਨ, ਕਰਿਆਨਾ, ਮਨਿਆਰੀ ਛੱਡ, ਹਰੇਕ ਵੱਡਾ-ਛੋਟਾ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਭਾਅ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਫ਼ਾ ਜੋੜਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਦਾ ਭਾਅ 

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੇਵਕ ਭਾਈ ਧੰਨਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਪਨੂੰਆਂ

Posted On August - 27 - 2011 Comments Off on ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੇਵਕ ਭਾਈ ਧੰਨਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਪਨੂੰਆਂ
ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸੰਦਲੀ ਪੈੜਾਂ ਪ੍ਰੋ. ਹਮਦਰਦਵੀਰ ਨੌਸ਼ਹਿਰਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਪਨੂੰਆਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡ ਕਵਾਰਟਰ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਤੋਂ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਵਿੱਥ ‘ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਹਰੀਕੇ, ਮੋਗਾ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਵਸੋਂ 12,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਤੇ 12 ਪੱਤੀਆਂ ਹਨ। 13 ਮੈਂਬਰੀ ਪੰਚਾਇਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਇਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੀ ਬਾਕੀ ਬਚਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ 

ਗੀਤ

Posted On August - 27 - 2011 Comments Off on ਗੀਤ
ਟਾਹਲੀਆਂ ਤੇ ਕਿੱਕਰਾਂ ਨਾ ਬੇਰੀਆਂ ਬਰੋਟੇ ਹੁਣ ਨਿੰਮਾਂ ਨਾ ਨਜ਼ਰ ਕਿਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਦਿੱਸਣ ਨਾ ਚਿੜੀਆਂ ਤੇ ਘੁੱਗੀਆਂ ਗੁਟਾਰਾਂ ਨੀਲੇ ਅੰਬਰਾਂ ‘ਚ ਇੱਲਾਂ ਨਹੀਉਂ ਭਾਉਂਦੀਆਂ। ਖੇਤਾਂ ਦਿਆਂ ਬੰਨਿਆਂ ‘ਤੇ ਬੋਲਦੇ ਬਟੇਰੇ ਨਹੀਉਂ, ਦਿਸਦੇ ਨਾ ਤਿਲੀਅਰ ਮੋਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਤਰਸੂ, ਡੂੰਘੇ ਹੋਈ ਜਾਂਦੇ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਬੋਰ। ਜੱਟ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਭਾਵੇਂ ਝੋਨੇ ਨੇ। ਮੱਕੀਆਂ ਕਪਾਹਾਂ ਨਾ ਦਿਸਣ ਗੰਨੇ ਪੋਨੇ ਨੇ। ਇਕ ਦਿਨ ਲੱਭਣਾ ਨਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਜੋਗਾ, ਪਾਣੀ ਹੋਈ ਜਾਵੇ ਨਿੱਤ ਡੂੰਘਾ ਹੋਰ। ਪਾਣੀ 

ਬਾਬੇ ਦੇ ਸ਼ੌਂਕ ਮੰਜਾ, ਪੀੜ੍ਹੀ, ਪਲੂੰਘੜਾ

Posted On August - 20 - 2011 Comments Off on ਬਾਬੇ ਦੇ ਸ਼ੌਂਕ ਮੰਜਾ, ਪੀੜ੍ਹੀ, ਪਲੂੰਘੜਾ
ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿਵੀਆ ਪੰਜ ਕੁ ਸਾਲ ਦੀ ਪੋਤੀ ਰੋਟੀ ਵਾਲਾ ਥਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਈ, ‘‘ਲਉ ਪਾਪਾ ਜੀ ਰੋਟੀ।’’ ‘‘ਪੁੱਤ ਮੰਜੇ ’ਤੇ ਰੱਖ ਦੇਹ।’’ ‘‘ਪਾਪਾ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਮੰਜਾ ਕਿਉਂ ਆਖਦੇ ਹੋ? ਬੈੱਡ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਖਦੇ?’’ ਪੋਤੀ ਦਾ ਇਹ ਸਵਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੀਤ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਮੁਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਰੰਗੀਨ ਪਲੰਘ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦਾ ਸੀ। ਮੋਟੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਹੀਆਂ ਵਾਲਾ ਦਰੀ ਦੀ ਬੁਣਤੀ ਨਾਲ ਪਾਏ ਤੋਤਿਆਂ, ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ 

ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਰੋਡੇ

Posted On August - 20 - 2011 Comments Off on ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਰੋਡੇ
ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸੰਦਲੀ ਪੈੜਾਂ ਗੁਰਜੰਟ ਕਲਸੀ ਲੰਡੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲ ਅਤੇ ਭਿੰਡਰਾਂ ਵਾਲੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ 14ਵੇਂ ਮੁਖੀ ਸ਼ਹੀਦ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਪਿੰਡ ਰੋਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 32 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਤੋਂ ਪੁੂਰਬ ਵੱਲ ਸ਼ਾਹ ਮਾਰਗ 16 ’ਤੇ ਪੈਂਦੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਲਗਪਗ 250 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਜਾ ਅਤੇ ਰਾਮੂ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਨੀਂਹ 

ਪੌਦੇ ਲਗਾਈਏ ਹੀ ਨਾ…

Posted On August - 20 - 2011 Comments Off on ਪੌਦੇ ਲਗਾਈਏ ਹੀ ਨਾ…
ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧਦੀ ਚੇਤਨਤਾ ਇਕ ਸ਼ੁੱਭ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਵਰਗ ਨੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਵਿਗਾੜਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਕਟਾਈ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਰੁੱਖ ਜਿਸ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਕੱਟੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਉਸ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ 

ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਲਾਓ ਨਿੱਤ ਕਮਾਓ

Posted On August - 20 - 2011 Comments Off on ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਲਾਓ ਨਿੱਤ ਕਮਾਓ
ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਅਗਸਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੰਦਰਵਾੜਾ ‘ਪੜ ਹੱਥੀਂ ਵਣਜ ਸੁਨੇਹੀਂ ਖੇਤੀ ਕਦੇ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਬੱਤੀਆਂ ਤੋਂ ਤੇਤੀ’ ਇਹ ਅਖਾਣ ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਿਰਜਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਵਪਾਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਹੁਣ ਭਾਵੇਂ ਦੂਜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕੁਝ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੋਵੇ ਪਰ ਖੇਤੀ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਨਾਲ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਆਈ ਖੜੋਤ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋਣਗੇ ਪਰ ਇਹ ਕਾਰਨ ਵੀ ਮੁੱਖ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਖੇਤੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ 

ਮੈਂ ਇਕ ਰੁੱਖ ਹਾਂ…

Posted On August - 20 - 2011 Comments Off on ਮੈਂ ਇਕ ਰੁੱਖ ਹਾਂ…
ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਦਿੱਤਪੁਰਾ ਮੈਂ ਇਕ ਰੁੱਖ ਹਾਂ, ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਸੁੱਖ ਹਾਂ। ਟੋਟੇ ਮੇਰੇ ਕਰਦੇ ਉਹੀਓ ਛਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰੱਜ ਮਾਣੀ। ਮੈਂ ਬੇ-ਜ਼ੁਬਾਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂ, ਮੇਰੀ ਦਰਦਾਂ ਭਰੀ ਕਹਾਣੀ… ਤਪਦਾ ਹੈ ਜਦ ਜੇਠ ਮਹੀਨਾ, ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਪਸੀਨਾ। ਛਾਂ ਮੇਰੀ ਵਿੱਚ ਬਹਿ ਕੇ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਪੀ ਕੇ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ, ਮੈਂ ਬੇ-ਜ਼ੁਬਾਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂ, ਮੇਰੀ ਦਰਦਾਂ ਭਰੀ ਕਹਾਣੀ… ਫਿਰ ਤਰਖਾਣਾਂ ਕੋਲੇ ਘੱਲ ਦਿੱਤਾ, ਮਾਰ-ਮਾਰ ਰੰਦੇ ਥੱਲ ਦਿੱਤਾ। ਡਰਾਇੰਗ 

ਤੀਆਂ ਦੇਖਣ ਜਾਣਾ…

Posted On August - 13 - 2011 Comments Off on ਤੀਆਂ ਦੇਖਣ ਜਾਣਾ…
ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਿਆ ਸਾਉਣ ਮਹੀਨਾ। ਵੇ ਸੁਣ ਲੈ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਕੀਨਾ। ਲੈਣਾ ਸੂਟ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਜਚਦਾ ਨਾਲ ਦੁਪੱਟਾ ਵੇ। ਤੀਆਂ ਦੇਖਣ ਜਾਣਾ ਨਾਰ ਤੇਰੀ ਨੇ ਜੱਟਾ ਵੇ…. ਤੀਆਂ ਦੇ ਪੱਜ ਕੁੜੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਮਿਲ-ਗਿਲ ਲੈਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਸੱਤ ਰੰਗੀਆਂ ਲੱਜਾਂ ਪਿੱਪਲੀਂ ਪੀਂਘਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਇਹ ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ, ਨਾ ਪਾਈ ਰੱਟਾ ਵੇ। ਤੀਆਂ ਦੇਖਣ ਜਾਣਾ ਨਾਰ ਤੇਰੀ ਨੇ ਜੱਟਾ ਵੇ…. ਸਾਉਣ ਮਹੀਨਾ ਭਾਈਆਂ ਵਰਗਾ, ਸੱਜ ਵਿਆਹੀਆਂ ਨੂੰ। ਕੋਠੇ ਚੜ੍ਹ-ਚੜ੍ਹ ਤੱਕਣ ਮਾਪੇ ਢਿੱਡੋਂ ਜਾਈਆਂ ਨੂੰ। ਚਾਰ 

ਕਿਵੀ ਖਾਓ ਸਿਹਤ ਬਣਾਓ

Posted On August - 13 - 2011 Comments Off on ਕਿਵੀ ਖਾਓ ਸਿਹਤ ਬਣਾਓ
ਬਲਜਿੰਦਰ ਮਾਨ ਕਿਵੀ (Kiwi) ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਆਵੇਗਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਲਗਪਗ ਸਭਨਾਂ ਨੇ ਬੂਟ ਪਾਲਿਸ਼ ਅਤੇ ਪੈੱਨ ਇੰਕ ਦੀਆਂ ਡੱਬੀਆਂ ’ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਲੰਬੀ ਚੁੰਜ, ਪੈਰਾਂ ਉੱਪਰ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਝੁੱਕ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਜਿਵੇਂ ਦਾਣਾ ਚੁਗਣਾ ਹੋਵੇ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਕ ਫਲ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਟਾਪੂ ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ’ਤੇ ਧੁਰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਦੀਪ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਤੋਂ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਦੋ ਘੰਟੇ ਦੀ ਦੂਰੀ 

ਮਟਰਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੁਕਤੇ

Posted On August - 13 - 2011 Comments Off on ਮਟਰਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੁਕਤੇ
ਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਟਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਮਟਰ ਠੰਢੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਫਸਲ ਹੈ, ਪਰ ਗਰਮੀ ਸਹਿ ਸਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਅਗੇਤੀਆਂ ਪੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਫਸਲ ਅਗੇਤੀ ਬੀਜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿਚ ਅੱਧ ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਮਟਰ ਆਉਣੇ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੋ ਮਟਰ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਡੀ ਵਿਚ ਭਾਅ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਫਾਇਦਾ ਉਡਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਅਗੇਤੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਬੀਜਣ ਤਾਂ ਕਿ 
Manav Mangal Smart School
Available on Android app iOS app
Powered by : Mediology Software Pvt Ltd.