ਕੈਨੇਡਾ ਚੋਣਾਂ ’ਚ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁਨ ਹੋਣਗੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵੋਟਰ !    ਡਿਊਟੀ ਦੌਰਾਨ ਦਵਾਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਣਗੇ ਸਰਕਾਰੀ ਡਾਕਟਰ !    ਧਨੇਰ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਮੁੜ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਰਬਾਰ ਪੁੱਜਾ !    ਕੈਪਟਨ ਸੰਧੂ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਖੋਲ੍ਹੀ ਪੋਲ !    ਆਰਫ਼ ਕਾ ਸੁਨ ਵਾਜਾ ਰੇ !    ਰਾਹੋਂ ਦਾ ‘ਦਿੱਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ’ !    ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ’ਚ ਪਰੋਣ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨੀ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ !    ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ ਗੋਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰ !    ਸ੍ਰੀ ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੱਸੂ ਮੇਲਾ !    ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ’ਚ ਨਾਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਪਾ ਸਕੇਗਾ ਵੋਟ !    

ਸ਼ਹਿਦ ਖਾਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਮਾਖੀ ਟੀਸਾ

Posted On September - 14 - 2019

ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ*

ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਦਾਤ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਪੰਛੀ ਮਾਖੀ ਟੀਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ Crested or Oriental Honey Buzzard ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਮਧੂਬਾਜ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਮਖ਼ਿਆਲ (ਸ਼ਹਿਦ) ਦਾ ਛੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਮਾਖੀ ਟੀਸਾ ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਦ ਉਸਦੀ ਮਨ ਭਾਉਂਦੀ ਖੁਰਾਕ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਦ ਦੇ ਸੁਆਦ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੰਝ ਸਿੱਧਾ ਛੱਤੇ ਵਿਚ ਵਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਚਪਾਕੇ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਖਿਆਲ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਖੀ ਟੀਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ’ਤੇ ਮੋਟੇ ਖੰਭ ਇਸ ਦਾ ਕੁਝ ਵੀ ਵਿਗੜਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਲਾਰਵਾ, ਸੁੰਡੀਆਂ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਖੀ ਟੀਸਾ ਦਾ ਸਬੰਧ ਇੱਲ੍ਹ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਧ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਤੋਂ ਜਪਾਨ ਤਕ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਪ੍ਰਜਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰ ਛੋਟਾ ਕਬੂਤਰ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪੂਛ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਉੱਪਰ ਤੋਂ ਭੂਰਾ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਪੀਲੇਪਣ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਰ ਦਾ ਸਿਰ ਨੀਲਾ-ਸਲੇਟੀ ਰੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਾਦਾ ਦਾ ਸਿਰ ਭੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਰ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਰ ਦੀ ਪੂਛ

ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ*

’ਤੇ ਇਕ ਚਿੱਟੀ ਤੇ ਕਾਲੀ ਪੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਦਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੈਰੀ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਾਖੀ ਟੀਸਾ ਦਾ ਵਾਸ ਜੰਗਲ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦਾ ਕਾਸ਼ਤ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਬਾਗ਼, ਸੰਘਣੇ ਤੇ ਉੱਚੇ ਰੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਘਣੇ ਵਣ ਰਕਬਿਆਂ ਵਿਚ ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ ਤਕ ਪ੍ਰਜਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਣਨ ਵੇਲੇ ਨਰ ਆਪਣੇ ਖੰਭਾਂ ਨੂੰ ਫੜਫੜਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਸੀਟੀਆਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਖੀ ਟੀਸਾ ਸੰਘਣੇ ਵਣ ਰਕਬਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਜਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਣਨ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਨਰ ਤੇ ਮਾਦਾ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਜਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਛਾਂ ਦਾਰ, ਸੰਘਣੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਝਿੜੀਆਂ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੈ। ਨਰ ਮਾਦਾ ਉੱਚਾ ਜਿਹਾ ਸੰਘਣਾ ਦਰੱਖਤ ਲੱਭ ਕੇ ਉੱਚੀ ਟਾਹਣੀ ’ਤੇ ਆਪਣਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਦਾ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਆਂਡੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਂਡਿਆਂ ਵਿਚੋਂ 28 ਤੋਂ 35 ਦਿਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੂਚੇ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਰ, ਮਾਦਾ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਚੂਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਤੋਂ ਛੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਬੱਚੇ ਉੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਈ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਮਾਖੀ ਟੀਸਾ ਵਰਗੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿਚੋਂ ਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਗ਼ਲਤ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਛੀ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰਾਂ ਨੇ ਮਾਖੀ ਟੀਸਾ ਦੀਆਂ ਮੁਹਾਲੀ, ਬਠਿੰਡਾ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੰਛੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਲੋਪ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਵਾਸ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉੱਚੇ, ਲੰਬੇ ਸੰਘਣੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ’ਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
*ਪ੍ਰਧਾਨ, ਨੇਚਰ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਪੰਜਾਬ।
ਸੰਪਰਕ: 98884-56910


Comments Off on ਸ਼ਹਿਦ ਖਾਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਮਾਖੀ ਟੀਸਾ
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (No Ratings Yet)
Loading...
Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.

Available on Android app iOS app
Powered by : Mediology Software Pvt Ltd.